The History of Social Networking

1-р сарын 17-нд Монголын Интернэтийн 15 жилийн ой болж өнгөрлөө. Хэдийгээр 15 жил бол их урт хугацаа мэт боловч улс орны болон хувийн амьдралд маань Интернэт чухам ямар үүрэг гүйцэтгэж буйг бид  сайтар эргэцүүлэн бодож амжаагүй л явна.

Интернэтийг Монголдоо авчрахаар ажиллаж байхдаа бид түүнийг Эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын маань нэг биелэл гэж илүүтэйгээр мөрөөдөж, мэдэрч байсан байх аа. Би л лав тэгэж мэдэрдэг байсан. Энэ мөрөөдлөө хэрэгжүүлэхэд технологийн мэдлэг, чадвар маань харин бидний багаж зэвсэг болсон.

Интернэтийн нийгмийн хүч нөлөөг бүрэн ухаарья гэвэл түүнийг технологийн талаас нь буюу компьютерийн сүлжээ гэж бус, харин хүмүүсийн хамтын амьдралын шинэ орон зай (хүн төрөлхтөний ч гэсэн болно) гэдгээр нь хараарай.

Интернэтийн хөгжлийг энэ талаас нь тусгаж харуулсан нэгэн диаграмыг OnlineSchools.Org сайтаас олсноо блогтоо тавьлаа.

  The History of Social Networking


Д.Энхбат: Интернэт бол бидний маш том санах ой

Өдрийн сонин, 2011.01.17

Монголд интернэт нэвтэрсэний 15 жилийн ой энэ өдөр тохиож байгаатай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн  Д.Энхбаттай ярилцпаа. 1996 он буюу интернэтийг анх нэвтрүүлж байсан үеийг эргэн дурссан тэмдэглэлүүд түүний блог (www.Еnкhbat.mn)-т цөөнгүй бий. Тиймээс энэ удаад Монголын интернэтийн өнөөгийн байдал, ирээдүйн талаар хөндөн ярилцсаныг хүргэж байна. 

- Танд болон энэхүү ажлыг эхлүүлэхэд гар бие оролцож явсан танай хамт олонд баярын мэнд хүргэе. Монголын интернэтийн хөгжил, өнөөгийн байдлыг нэгтгэн дүгнэвэл? Таны бодлоор зөв хөгжиж чадаж байна уу?

- Баярлалаа. Энэ бол зөвхөн нэг компанийн баяр биш юм. Нийт мэдээллийн технологийн салбарынхан болон интернэт хэрэглэгч нийт иргэд, шинэ цагийн монголчуудын баяр. Тиймээс интернэт хэрэглэгчдэдээ танай сониноор дамжуулан баярын мэнд хүргэе. Хэд  хоногийн өмнө миний блогт  нэгэн аймгийн төвөөс Сайхнаа гэдэг залуу сэтгэгдлээ бичсэн байсан. "Интернэт хот хөдөөд дэндүү ялгаатай байна. Учир нь манай аймгийн төвд 128 Кbрs-ын хурдтай интернэт тавиулахад сард 22,000 төгрөг төлдөг. Гэхдээ яахав дээ, чамлахаар чанга атга гэгчээр болж л байна" гэж. Тэр залууд би хариу бичсэн л дээ. "15 жилийн өмнө Монголын бүх шугамын хүчин чадал 128 Кbрs байсан. Харин үнэд нь бид 10 орчим мянган доллар төлдөг байсан. Өнөөдөр Монгол улсад интернэтийг мэдэхгүй хүн бараг байхгүй, хүрэх бололцоогүй газар ч гэж үгүй болсон. Хотын гэр холоолол ч интернэтэд утасгүйгээр холбогддог болж, олон сумд ч интернэттэй боллоо. Хүүхэд, залуучуудын амьдралд интернэт яг л хананд байгаа 220 вт, крантны ус шиг л ердийн хэрэглээ болж хувирсан. Интернэт дэлхийн бух улсад яг л ийм байдалтай байна. Харин бидний олзуурхууштай зүйл нь Монгол Улс эдгээр орнуудтай яг л энэ зэрэгцэн явж байгаа явдал юм. Харин интернэтийн    технологийг бизнесийнхэн, төрийн байгууллагууд хэрхэн ашиглах вэ, social network  буюу нийгмийн сүлжээнүүдийг хэрхэн байгуулах, агуулгын тал дээр хэр зэрэг явж байна, онлайн сургалт, эмнэлэг ямар байна гэдгээрээ бусад орнуудаас харьцангуй хоцрогдож байгаа.

Continue reading "Д.Энхбат: Интернэт бол бидний маш том санах ой " »


Өнөөдөр – Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойн өдөр

internet15

Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойн мэнд хүргэе !

 

15 жилийн өмнө Монголчууд бид Мэдлэг, мэдээлэл, харилцаа холбоо, хамтын ажиллагаа, худалдаа бизнесийн Интернэтийн Их далайд гарцтай болж дэлхийг Монголтойгоо холбосон билээ. Одоо хамтдаа Монголыгоо дэлхийд гаргая !

Та бид чадна !


Монголын Интернэт: “Интернэтийн талаар миний санах зүйлс”

Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойд зориулав

АНУ-д амьдарч, ажиллаж яваа Жагдаг маань “Интернэтийн талаар миний санах зүйлс” гарчигтай  сайхан блог бичжээ. Миний бичих ажил ч их хөнгөрлөө … Smile 

Монголын Интернэтийн ойд цуврал нийтлэлүүд сэтгэл их хөдөлгөж, олон сайхан дурсамжуудыг санаанд оруулж байна аа. Бодвол удахгүй magicnet = шидэт сүлжээ = Mongolian Access Global Internet Connection ... нэр өгч байсан талаараа дурдах байх аа, тээ?

Би бас ихэд хөөрөөд жаахан зүйл блогтоо бичих гэж оролдлоо - http://bit.ly/dUKJ95

Далимд нь тодруулахад, MagicNet гэдэг нь Mongolian Access to Global Information and Communications гэсэн үгийн товчлол билээ. Мэйжикнэт ХХК бол Датакомоос төрсөн гурван охин компаний нэг юм (http://www.magicnet.mn).

Ч.Батаа Мэйжикнэт компанийхаа Ерөнхий захирлаар, С.Нацагдорж ТУЗ-ын даргаар, Ш.Батцолмон албаны даргаар, Э.Бямбаа инженерээр, Н.Мөнгөнчимэг сис-админаар ажиллаж байна.

Б.Бурмаа, Н.Үнэнбат нар Датаком компанидаа (http://www.datacom.mn) ажиллаж байна . Датаком компаний Ерөнхий захиралаар Г.Энхболд ажиллаж байна.

Дипломатч С.Бадралыг манай Твиттерчид сайн мэдэх байх (@badrals). Сэтгүүлч Д.Цэрэнжавтай блогоор нь (http://www.ajiglagch.mn) танилцаарай Smile

Монголын Интернэтийг бүтээхэд хүсэл зоригоо нэгтгэн, бие биенээ нөхөн хамтран зүтгэж явсан бүх  нөхдөдөө талархлаа илэрхийлье.

Э.Жагдагдоржийн Аргамаг Блог - http://argamag.blogspot.com.

Их баярлалаа ! Open-mouthed


Монголын Интернэт: 128 Kbps–ийн өндөр хурд

Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойд

Нэгэн сонирхолтой тоо баримтыг та бүхэнд толилуулья. Үнэхээр гайхалтай !

Өмнөх блогт маань Сайхнаа гэдэг нэгэн залуу аймгийн төвөөс саналаа бичжээ -

… Тухайн хэрэглээг хэрэглэхэд хот хөдөөд дэндүү ялгаатай. Учир нь манай аймгийн төвд гэртээ интернэт хэрэглэхэд 128 Kbps хурдтайгаар гэрээ байгуулан ашиглахад 22.0 мянган төгрөг, харин ийм өртгөөр нийслэлд бол бараг 1 Mbps хурдтай интернэт хэрэглэнэ биз дээ ? Гэвч бидэнд хүссэнээ хэрэглэж, хүссэнээ хийж болох болсонд баярлахаас яахав …

1995-96 оны өвөл бүх Монголын Интернэт яг 128 Kbps хурдаар эхэлж байсан юм. Тухайн үедээ энэ бол мундаг өндөр хурд байлаа. Ихэнх хэрэглэгчид маань 9600 Kbps хурдтай модемтой, харин гадаадын байгууллагын зарим хэрэглэгч 14400 Kbps модем хэрэглэж манай сансрын холбооны шугамыг “хэт ачаалах” асуудал үүсгэдэг байв.

Бидний холбогдсон АНУ дахь backbone шугам 2 Mbps хурдтай байсан гэдэгт одоо залуус итгэхгүй байх даа Smile

Сансрын холбооны 128 Kbps шугамын түрээсийн үнэ сард 9800 ам. доллар байв. Энэ нь тэгээд тусгай хөнгөлөлттэй үнэ шүү дээ! Жил гаруйн дараа бид гайхалтай өндөр буюу 512 Kbps хурдтай шугамтай болж, сард 22000 ам. доллар төлж эхэлсэн …

Интернэтээс 2-3 жилийн өмнө, бид PC-mail үйлчилгээгээ эхэлж файл солилцохоор аймгууд руу өдөр бүр ердөө 30-60 минут л холбооны шугам түрээслэдэг байсан юм. Тэр үед бид 2400 Kbps хурдтай модем хэрэглэж 50 Kb файлаа арайхийж, хэлтэй амтайгаар татаж авч амждаг байлаа.

Интернэтийн үйлчилгээ эхлэх үед бидэнд сүлжээний төхөөрөмжүүд (роутер) олддоггүй (их үнэтэй), түүний программыг өөрсдөө олж, тохируулан  бичиж, PC-гээр орлуулан бүтээдэг байлаа. И-мэйл сервэрийнхээ программыг хүртэл цуглуулан “угсардаг” байв.

15 жилийн дотор технологи ямар гайхалтай хөгжсөнийг энэ бүх жишээнээс харж болно.

Өнөөдөр би гэртээ 3 Мbps –ийн шугам хэрэглээд энэ блогийг бичиж сууна. Шилэн кабелийн холболтийн үнэ сард ердөө (эсвэл их үнэтэй ?) 29 мянган төгрөг Smile 

Дараагийн 15 жилд чухам ямар дэвшил гарах бол ? Мэдээж, Интернэтийн технолог, хэрэглээ  маш их хөгжих болно. Тэр цагт магадгүй, сард 29 мянган төгрөгийн үнэтэй боловч ердөө 3Mbps хурдтай Интернэт хотын айлуудад байсанд өнөөдөр цэцэрлэгт явж буй хүүхдүүд итгэхгүй байх …

Тийм ээ, Сайхнаа, бүх зүйлс сайхан бүтэж байна. Шинэ цаг ирж, гайхалтай шинэ боломж нээгдсээр байна. Бүгдээрээ … Интернэтдээ … баярлахаас яахав Open-mouthed


Монголын Интернэт: “Италийн мафи Монголд орж ирлээ”

Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойд

Өнөөдөр амралтын өдөр. Тиймд  Монголын Интернэттэй холбоотой нэгэн инээдтэй түүхийг энэ удаад өгүүлье … Open-mouthed

Биднийг Интернэтийн үйлчилгээгээ дөнгөж эхэлж байх үед монголын нэгэн том сонинд “Италийн мафи Монголд орж ирлээ” гэсэн гарчигтай өгүүлэл гарлаа. Сонинд Италийн мафи болон Коза-Ностра хэмээх аймшигтай байгууллагын тухай, ардчилсан, нээлттэй Монгол улсад энэ мафи орж ирснээр ямар аймшиг нийгэмд авчирч болох тухай бичсэн байлаа. Тэгээд өгүүллийнхээ гарчгийг томоо гэгчийн наймаалж ороосон байдлаар зурсан байсан нь сонины нүүрийг бүр сүртэй болгосон байв.

Уг өгүүлэлд Д.Энхбат гэдэг нэг нөхөр бол Италийн мафийн нууц төлөөлөгч бөгөөд Датаком гэх компаниа байгуулан Монголд энэ аюулыг сэм авчирч байна, тиймд бүгд болгоомжлох хэрэгтэй тухай бичсэн байлаа. Д.Энхбат бол Италийн мафийн төлөөний хүн, түүний ард Коза-Нострагийнхан байгаа гэдгийг сэтгүүлч илчлэн бичсэн байв.

Тэр үед телевизээр “Наймаалж” хэмээх олон ангит цуврал кино гарч хүмүүс комиссар Катани ба Италийн мафийн тухай бүгдээрээ л мэддэг, ярьдаг болчихсон байсан цаг. Энэ кино нь ирж буй капиталист нийгмийн тухай бидний ойлголтыг бүрдүүлсэн мэдээлийн анхны томоохон эх сурвалжийн нэг байсан юм.

Тэр бол Монголын хамгийн том сонины нэг байсан учир өгүүллийг олж уншсан зарим хүмүүс над руу утасдаж, юу болоод байгаа, сониныхон яагаад ингэж бичээд байгаа тухай асууж байлаа. Намайг сайн таньдаг нэг нь гайхан асууж, таньдаггүй нь их л болгоомжилж байгаа нь харагдаж байв.

Би ч их гайхаж, сонины газар руу утасдлаа. Тэгээд уг өгүүллийг бичсэн сэтгүүлчийг хөөцөлдөн байж олоод учрыг нь байцаан лавлахад ингэж бичсэн нь үнэхээр инээдтэй учир шалтгаантай болохыг олж мэдсэн юм.

Сэтгүүлч маань Датаком компанийхан байрны дээвэр дээрээ сансрын холбооны том антен суулгаад байгааг олж харжээ. Тэгээд юун антен болох, ямар зориулалттайг тэр хавийн хүмүүсээс болон манай зарим нэг ажилтнаас лавлан асуужээ. Манай ажилтан залуу түүнд Интернэт гэх дэлхийн хамгийн том сүлжээ байдаг тухай, вэб буюу WWW гэж юу болох, англи хэл дээр энэ үг нь “дэлхийг хэрсэн тор”, бас аалзны тор гэсэн утгатай тухай ч ярьжээ.

Харамсалтай нь сэтгүүлч маань “Наймаалж” киног хэт их үзээд түүнд бүр орчихсон явж байсан учир бүх зүйлийг өөрийнхөөрөө хүлээн авсан байна. Тэгээд намайг утасдаж чухам яагаад ингэж бичсэн тухай асуухад Интернэт гэж дэлхийг хэрсэн маш том аалзны тор мэт зүйл байдаг юм байна, тэр нь лав мафи байж таараа гэж ойлгосноо нуулгүй хэлсэн юм.

Тэр сэтгүүлчийн талаар би гомдол гаргаагүй. Гаргах ч арга байсангүй. Харин түүнд Интернэтийн тухай хэлж өгч билээ. Энэ бол үнэхээр л дөнгөж нээлттэй болж байсан Монголын маань дүр зураг. Бид бүгдээрээ л тэр цаг үеийг туулж өнгөрөөсөн … Open-mouthed


P.S. Харин нэг асуулт толгойд орж ирээд байх юм. Цаг хугацаа өнгөрч бүх зүйл маш их өөр болсон мэт. Бас юу ч өөрчлөгдөөгүй, одоо ч гэсэн бид дээрх шиг бичиж, “тайлбарладаг” хэвээрээ л байгаа мэт.


Монголын Интернэт: Америктай холбогдов

Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойд

1995 оны маш хүйтэн өвөл болж байлаа. Бид ч ажилдаа улайрч, өвлийн хүйтэн өдрүүдийг анзаарах завгүй, дор бүрнээ сервэр, программ хангамж, кабель, тоног төхөөрөмжтэйгээ ноцолдож, олонх маань ажил дээрээ хонож байв.

Хэдийгээр бид өөрийн PC-mail гэгдэх и-мэйлийн үйлчилгээгээ эхлүүлээд бараг гурван жилийн нүүр үзчихсэн байсан боловч Америктай шууд холбогдсон, 24 цагийн тасралтгүй ажиллагаатай сансрын холбооны сүлжээ байгуулан Интернэтийн онлайн үйлчилгээ эхлүүлнэ гэдэг бараг л зөгнөлт зохиол биелж байгаа мэт тэр үед надад санагдаж байсан юм.

Юм болгон маш үнэтэй байлаа. Америк руу утсаар 1 минут ярихад 5 америк доллар гардаг байв. Тэгээд ч бүх дуудлага зөвхөн Москвагаар, зарим үед орос оператороор дамжин, гар ажиллагаагаар, бүр урьдчилан захиалж, хүлээж байж хийгддэг байв. Бид Америкаас худалдаж авсан сансрын холбооны антенаа суурилуулж, тохируулга хийхийн тулд олон шөнийн турш байшингийнхаа дээвэр дээр хэдэн цагаар ээлжлэн зогсоцгоож, америкийн талын инженерүүдтэй утсаар ярих бүртээ эсвэл цонхоороо хашгиралдаж, эсвэл шатаар дээш доошоо гүйлддэг байв. Гар утас гэдэг зүйл нь Монголд ирээгүй байлаа.

Америкийн цагийн ялгаанаас болж бид шөнийн цагаар л гол ажлаа амжуулдаг байв. Зарим шөнө утсаар ярихад 1000 доллар гарч ёстой “шатна” гэдэг нь болж сандаргаж байлаа. Тэр үеийн Монголд 1000 доллар бол маш том хөрөнгө байсан юм.

Монголд мөнгө ховор байсан цаг. Алдарт “Алт дилерийн” гэгдэх хэргээс болж Монгол улс валютийн бараг бүх нөөцөө алдчихаад сэхэж амжаагүй, зөвхөн донор орнуудын тусламжаар эрчим хүчээ тасалж гал алдчихалгүй, данс нь бүрэн улайчихалгүй явж байв.

Бид төрөл бүрийн арга замаар хөөцөлдөж байж ХОТШ банкнаас 50 мянган долларыг 6 сарын хугацаатай, сарын 4.8 хувийн хүүтэйгээр зээлдэн авч  сансрын холбооны тоног төхөөрөмжүүдээ авсан юм. Бидний хэн маань ч урьд нь ийм их мөнгө зарцуулж үзээгүй, сарын 4.8 хувийн хүү гэж ямар их өндөр эрсдэл болохыг ч мэддэггүй байв.

Миний сэтгэлийг хамгийн ихээр зовоож байсан зүйл бол тоног төхөөрөмжийн гэмтэл, эвдрэл байлаа. Мөнгө хүрэхгүй учир зөвхөн хэрэгтэй төхөөрөмж бүрээ ганц нэг ширхэгээр, сэлбэг хэрэгсэл гэхээр зүйлийг бараг аваагүй байв. Хэрэв ямар нэгэн төхөөрөмж гацаад сэлбэг хэрэгтэй болбол Америк руу захиж, тэр нь сар хагасын дараа л арай гэж ирж амждаг байв. За яахав, сар хагасыг хүлээе гэж бодоход тэр бүх хугацаанд сансрын холбооны шугам сул зогсож бид бүрэн дампуурах аюултай байлаа.

Олон сар хөөцөлдөж, олон өдөр шөнө техникийн бичиг баримт уншиж, туршилт хийж ажилласны эцэст Монгол-Америкийн сансрын шууд холбооны шугам маань ажиллаж эхэллээ. Америкийн ПанамСат-4 хиймэл дагуулаар дамжин Монгол улс АНУ-ын Калифорни мужтай шууд холбогдов. Зөвхөн Москвагаар дамжин гадаад орнуудтай холбогддог байсан он цаг солигдлоо. Үүнийг бид өөрсдөө, Монголын хувийн нэгэн жижиг компани санаачлан хийж том амьдралаа эхэлсэн юм.

Сансрын холбооны шугам бол одоохондоо бас Интернэт биш байлаа. Интернэтийн сүлжээнд холбогдож бүх үйлчилгээгээ эхлүүлэх дараагийн чухал алхам биднийг хүлээж байв. Олон чухал, хэцүү сорилтууд, заримдаа инээдтэй, бас эрсдэлтэй үйл явдлууд үүний дараа үргэлжилсэн юм.


Богд хаант төрийн “ногоон бодлого”

Өнөөдөр дэлхий даяар ногоон хөгжлийн талаар ярьцгааж, нийгэм, улс төр, эдийн засгийн томоохон ногоон өөрчлөлтүүдийн хөтөлбөрийг батлан гаргаж, улс орондоо, дэлхий нийтийн хүрээнд уралдан хэрэгжүүлцгээж байна.

Ногоон хөгжлийн үзэл баримтлал нь, олон хүний хэлдгээр, 21-р зууны улс төрийн гол сэдэв, мөн  орчин үеийн соёл иргэншлийн хөгжлийн шинэ загвар болж байгаа мэт.

Харин монголчууд бид өөрийн түүх, соёл, амьдарч ирсэн уламжлалт арга хэлбэрээ эргэцүүлэн ухаарвал ногоон гээд байгаа энэ үзэл бодол нь бидний хувьд цоо шинэ зүйл бол огт биш, аль эртнээс л бидний амьдрах ухаанд (амьдралын философид) үргэлж оршин ирсэн зүйл мэт. Энэ талаар нэгэн сонирхолтой жишээг энд иш татья.

Одоогоос 100 жилийн өмнөх Монголын хаант төрийн “ногоон бодлогын” талаар ингэж өгүүлсэн байна -      

Жавзандамба хутагтын дэргэд ноёд Монголын тухайн үеийн болон ирээдүйн нөхцөл байдлын талаар XIX – XX зууны зааг үеэр олон удаа хэлэлцэж байжээ. Харин 1909 онд болсон Богд болон ноёдын хуралдаанаар онцгой асуудал хэлэлцсэн байна. Учир нь Манжийн эрх баригчид, тухайлбал Манжийн Сангийн яамнаас Хүрээнд буй амбангаараа дамжуулан Монголын чуулган дарга, засаг ноёдоос дараах асуултуудад тодорхой хариулт авахыг шаардсан байв.

Эдгээр асуултууд нь:

А. Яагаад Монголын уудам газар нутаг цөөн хүн амтай байж хятад иргэдийг нүүлгэн оруулах, газар тариалан эрхлүүлэх боломжгүй хэмээн үзэж байгаа,

Б. Дээр дурьдсан нөхцөл байдалд Хаалган Хүрээ хоёрын хооронд төмөр зам байгуулах асуудал юугаар нөлөөлж байгаа, үүнд ямар хүндэтгэх үндэслэл байгаа,

В. Хятад иргэдийг суурьшуулах, газар тариалан эрхлэх, төмөр зам барих, авто машины зам тавих зэрэг нь үнэхээр Монголын нүүдэлчид болон мал аж ахуйг шахах үндэслэлтэй юм бол уул уурхайн үйлдвэр эрхлэх нь ямар шалтгааны улмаас бас шахах халгаатай гэж үзээд байгаа

талаар хоёрдмол утгагүй нэгэн хариулт өгөхийг Жавзандамба хутагт болон Монголын ноёдоос Манжийн хааны Засгийн газар шаардсан байжээ. Иймээс Богд болон ноёд эл асуудлыг нухацтай хэлэлцэж, маш болгоомжтой хариулт өгөх шаардлагатай болсон байна.

Удтал хэлэлцсэний дүнд Манжийн эрх баригчдад өмнө өгсөн хятад иргэдийг Монгол нутагт суурьшуулах болон газар тариалан эрхлэх боломжгүй гэсэн байр сууриа хамгаалж, бэлчээрийн мал аж ахуй нь өвлийн ууланд нүүдэллэх хэрэгцээтэй байдаг тул уул уурхай нь төрөл бүрийн муу үр дүн авчирна хэмээн үзэж байгаагаа Хутагт хийгээд ноёд илэрхийлжээ …

“Монгол үндэстэн төр улсаа сэргээн тунхагласны 99 жилийн ойд” эрдэм шинжилгээний бага хурлын илтгэлүүд, 2010 оны 12-р сар 

Зөвхөн энэ баримтад үндэслэн Богд Жавзандамба хутагт болон Монголын төрийн эрх баригч ноёдууд чухам байгаль дэлхийдээ санаа зовсон учир хятад иргэдийг Монголд нүүлгэн ирүүлэх, уул уурхай эрхлэхэд татгалзав уу, эсвэл байгаль дэлхийн асуудлыг урдаа барьж шалтаглан Манж-Хятадын бодлогыг хааж байв уу гэдгийг шууд ялган хэлэхэд хэцүү. Гэхдээ аль ч хувилбараар нь авч үзсэн байгаль дэлхийн асуудал бол тэр үед ч гэсэн Монголын төрийн бодлогын чухал сэдэв байсан, мөн Манжийн төрийн хувьд ч монголчуудын энэ тайлбар нь үнэмшилтэй үндэслэл болж байсныг эндээс харж болно.

Түүхийн энэ жишээ нь өнөөгийн бидэнд нэгэн чухал сургамж, санааг хэлж өгч байна.

Хэрэв монголчууд бид байгаль орчноо хамгаалан хөгжих үндэсний бодлогоо цэгцтэй томьёолон, тууштай хэрэгжүүлж чадвал тэр нь гадаадын уул уурхайн компаниудын тулгалт, тэдний ард байгаа геополитикийн их дарамтыг даван гарах бидний хүчирхэг зэвсэг, тэдний хувьд бол дургүй байсан ч хүлээн дагахаас өөр аргагүй,  олон улсын түвшинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн “найрсаг” хаалт, зохицуулагч дүрэм байх болно.


Бид япон хүнийг бэлтгэдэг

Хэдэн жилийн өмнө Токио хотын нэгэн бага сургуульд зочлох завшаан надад тохиосон юм. Тэр сургуулийн анги нэг бүр хичээлийн гэх нэг өрөө, тоглоомын гэх бас нэг өрөө бүхий байранд байх юм. Мөн анги бүр ахлах багш, туслах багш гэх хоёр багштай. Хүүхдүүд нэг өрөөндөө хичээлээ хийгээд, дараа нь нөгөө өрөөндөө тоглоод, тэр бүү хэл унтаад, хоолоо идээд, нэг бодлын яг л манай хүүхдийн цэцэрлэгтэй төстэй горимоор бүхэл өдрийг сургууль дээрээ өнгөрүүлдэг гэж байсан. Гэхдээ энэ бол цэцэрлэг биш сургууль гэдэг нь хичээлийн өрөөний ханаар байрлах олон номтой тавиурууд, ханаар нэг өлгөсөн сургалтын үзүүлэн, зураг, схемүүдээс харагдаж байлаа.

Бидэнд хүүхдийн унших ёстой номнуудаа үзүүлэхэд тэдний дунд “Сүхийн цагаан морь’ гэсэн монгол номын япон орчуулга хүртэл байлаа.

Тэнд үзэж харсан бүхэн сайхан зүйлс байж Монголд маань ийм сургуулиуд байвал сайхнаа гэж бид хоорондоо ярилцан явсан боловч жинхэнэ япон бага сургуулийн мөн чанарыг дараа нь санаандгүй нээн ойлгож, бидний өмнө харсан бүхэн бол ёстой л мөнгө нь байвал амархаан хийчих зүйлс  юм байна, харин энэ тогтолцооны нууц нь өөр газарт байдаг юм байна гэдгийг тэнд мэдэрсэн билээ.

Би  нэг багшаас санаандгүйгээр тэдний ажлын цагийн тухай, цалингийн тухай асуусан юм. Тэгэхэд тэр багш “Бид бага ангийн багш учир дунд, ахлах сургуулийн багш нараас илүү өндөр цалинтай байдаг” гэж ярихад надад гайхалтай санагдаж “Яагаад?” гэж лавлан асуусан билээ. Та яагаад миний гайхсаныг гадарлаж байгаа байх. Манай Монголын сургуулиудад байдал яг эсрэгээр, ахлах ангийн багш нар хамгийн өндөр цалинтай, бид ч тийм байх ёстой гэж бодоод хэвшчихсэн байдаг.

Тэгэхэд тэр багш “Бид бол япон хүнийг бэлтгэдэг, харин дунд, ахлах ангийн багш нар бол тэдэнд зөвхөн хичээл заадаг” гэж хариулсан юм.

Бид япон хүнийг бэлтгэдэг … энэ бол тэр бага сургуулийн нийгмийнхээ өмнө хүлээсэн хамгийн гол үүрэг нь байлаа. Тэд япон хүнийг бэлтгэх, тэдэнд шинжлэх ухааныг зааж сургах хоёрын ялгааг маш нарийн гаргаж чухам аль нь хүний амьдрал, улс орны хөгжлийн цаад суурь вэ гэдгийг сайн мэдэж байлаа. 

Тэр багшийн хариулт бидэнд японы боловсролын тогтолцооны суурь бол япон соёлыг тээсэн япон хүнийг хүмүүжүүлж, дэлхийд тэмцэн амьдрах чадвартай япон хүнийг хар багаас нь бэлтгэж эхэлдэг маш нарийн ажиллагаатай бага сургууль, цэцэрлэгүүд юм гэдгийн харуулсан юм.

Түүнээс хойш нэлээд хэдэн жил өнгөрсөн ч би тэр яриаг мартдаггүй. Тэгээд “Бид Монгол хүнийг бэлтгэдэг” гэж бардам хэлэх сургууль, цэцэрлэг хаана байгаа бол гэж харж явдаг болсон.

Цахилгаан цэнэгийг электрон тээдэг шиг, улс орны хөгжлийн зөвхөн хүн л тээдэг. Өндөр сайхан барилгууд, үйлдвэр, дэд бүтэц, мөнгө хөрөнгө … энэ бүгд бол ердөө л  хүний бүтээл, түүний гараас, оюунаас гарсан бүтээгдэхүүн байдаг.

Иргэн нэг бүр нь хичнээн “цэнэг” агуулж, тээж байна гэдгээр л улс үндэстний хөгжлийн ялгаа тодорхойлогдоно. Улс орны боловсролын тогтолцоо нь иргэн хүн нэг бүрээ “цэнэглэж”, тэдний өөрийгөө тасралтгүй цэнэглэх чадварыг бий болгодог.

Монгол хүүхэд бүр Япон, Хятад, Герман, Орос … хүүхдээс дутахааргүй соёлтой, хүмүүжилтэй, чадварлаг хүн болж чадаж байна уу ? Энэ асуултад та юу гэж хариулна, монголчууд бидний амьдралын түвшин бусдаас тэр хэмжээгээр л ялгаатай байх болно. 


Усгүй хөгжил ?

Dry future in booming China гэсэн нэгэн мэдээг Интернэтээс уншлаа. Иймэрхүү мэдээ дэлхийн мэдээллийн сувгуудаар байнга л гарч байдаг болсныг хэн хүнгүй мэддэг болсон цаг. Харин дэлхийн олон улс орон энэ талаар үндэсний бодлогоо гаргаж, их хуурайшил, цөлжилт, цэвэр усны хомсдлыг зогсоож чаддаггүй юм аа гэхэд ирж байгаа их өөрчлөлтийн шинэ нөхцөл байдалд иргэдийнхээ амьдрал, хөдөө аж ахуй, хотуудаа хэрхэн дасан зохицуулах вэ гэдэг дээр маш шургуу ажиллаж эхэлснийг бид анзаарч амжаагүй л явна. 

Цөлжилт Өчигдөр Хүнс, ХАА, Байгаль орчны Байнгын хороо "Монгол мал" хөтөлбөрийн явцыг авч хэлэлцлээ. Ярилцлагын явцад би ХАА-н яамныхнаас Монгол орны  цөлжилтийн шинэ нөхцөлд бид мал аж ахуйгаа хэрхэн хамгаалан авч үлдэх стратеги бодлогын талаар асууж лавлахад тэдэнд энэ шинэ нөхцөл байдлын өнцгөөс бодитойгоор бодож төлөвлөж буй ямар нэгэн бодлого байхгүй нь харагдаж байлаа.

Бид байгаль дэлхийн өөрчлөлтөөс төдийгүй өнөө цагийн дэлхий нийтийн хэмнэлээс ч их хоцорсоор байна.   

АНУ-ын Сансар судлалын NASA агентлагаас дэлхийн цөлжилтийн ойрын 20 жилийн явцын талаар  прогноз хийж тайлан гаргасан байдаг. Тэр судалгаанаас үзэхэд 2030-аад он гэхэд Монгол нутгийн 90% цөлжиж, зөвхөн Хөвсгөл нуурыг тойрсон хэсэгхэн нутаг, Сэлэнгэ мөрний дагуу, хил орчмын багахан газар л өнөөгийн байдлаа хадгалж, үндсэндээ Монгол орон бүхэлдээ цөлийн бүсэд орж байна (Энэ талаар дараа блогтоо дэлгэрүүлэн бичнэ).

Улаанбаатар хотын иргэдэд зориулан дараах мэдээг хуучин блогоосоо авч дахин орууллаа. Энэ бол дэндүү чухал асуудал учир ... давтан өгүүлсэн болно. Харин энд нэг санааг нэмж хэлэхэд, 1 сая хүн амтай том хотын усны дутагдал нь зөвхөн байгаль орчны асуудал биш юм. Бид удахгүй усаа зөөж уудаг ч болох магадлал бий. Тэр цагт Улаанбаатар хотод амьдрах үнэ өртөг хэр өндөр болох бол, энд тэгээд ямар нэгэн бизнес эрхлэх боломж үлдэх үү ... гэх мэт асуудлууд өрнөж, байгаль орчны асуудал маань аажмаар эдийн засаг, нийгмийн том асуудал болон хувирах болно. Асуудал бүр цаашлан даамжирвал хэн нь ус ууж, хэн нь уухгүй вэ гэсэн улс төрийн зөрчилдөөн ч болон хувирах аюултай гэдгийг бусад улс орнуудад болж буй үйл явдлууд, хямралын жишээнээс харж болно.

Удахгүй бид, үргэлж сонсож, байнга ярьж байдаг ч огт ойлгож ухамсарлаагүй л яваа, "ус үнэтэй юу, алт үнэтэй юу" гэдэг гүн утгатай асуултынхаа хариуг байгаль эхээсээ мэдэж авах түүхэн боломжтой тулгарах төлөвтэй. Харин биднийг ухаан орох тэр цагт асуудал битгий л их оройтчихсон байгаасай.

Улаанбаатар хотын орчим цөлжинө

Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хот орчмын мөнх цэвдэг 20 жилийн дараа устаж тэр хавийн нутаг бүрэн цөлжинө хэмээн Япон улсын байгаль орчны хүрээлэнгийн (Цукуба хот) судалгаанд дурджээ. Өнгөрсөн найман жилийн хугацаанд мөнх цэвдэгийн дээд тал нь хоёр метр доошилсон байна. Дэлхийн дулаарал Гималайн мөсөн голыг хайлуулж буйтай адил Монголын мөнх цэвдгийг ч идэж эхэлжээ. Африкийн тал хээрийн бүс төдийгүй сэрүүн бүсэд ч цөлжилт явагдаж байна.

Энэхүү судалгаанд Японд улсын Байгаль орчны хүрээлэн, Кэй-Огийн их сургууль, Байгаль орчны яам оролцжээ. Мөнх цэвдэг гэдэг нь зундаа газрын хэвлий хасах хэмтэй орчинд байж, газар доорх ус цэвдэг хэлбэрээр хадгалагдахыг хэлнэ. Монголын газар нутгийн гуравны хоёр нь цэвдэгтэй байдаг.

Улаанбаатар хот орчмын гурван газарт судалгаа хийж үзэхэд мөнх цэвдгийн зузаан нь 2-4 метр байна. Гэтэл найман жилийн өмнө 4-6 метр байсан бөгөөд 1-2 метрээр багасчээ. Хотын орчимд дундаж температур өнгөрсөн 60 жилийн хугацаанд ойролцоогоор 2.3C хэмээр дулаарч, ялангуяа өвлийн улирлын температур 3.4C хэмээр дулаарчээ. Энэхүү дулаарлаас үүдэн мөнх цэвдэг багассан гэж үзэж байгаа юм байна.

Монголд мөнх цэвдэг нь тал хээрийг усаар хангах чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Мөнх цэвдэг уствал хөрс эвдрэн цөлждөг. Японы Байгаль орчны яамны зүгээс Монголын Засгийн газартай хамтран ажиллаж, мөнх цэвдэгтэй газар хайлж буй учир шалтгааныг тодруулах болон хөрсийг эвдрэлээс хамгаалах арга хэмжээ авахаар төлөвлөж байна. Дээрх судалгааны үр дүнг энэ оны 11 сарын 26-ны өдөр Хятадын Бээжинд хотод зохион байгуулах Монголын тал нутгийн байгаль орчны асуудлын тухай Олон улсын хуралд танилцуулах ажээ.

Японы Никкэй сонин, 2007 он 11 сар 25 

P.S. Тийм ээ, бид маш их ажиллах хэрэгтэй болж байна. Зөвхөн ус ч биш, газар шороо, агаар, ой, ан амьтан, хог хаягдал, эрүүл хүнс, стандартын эм ... ногоон технологи, сэтгээгдэх эрчим хүч ...

Энэ бүгд бол байгаль орчны асуудал, эдийн засгийн асуудал, улс төрийн асуудал. Энэ бүгд бол Монгол улс, үндэстний хувь заяаны асуудал.

Бүгдээрээ хөдөлбөл бид шийдэж л таараа !