Previous month:
November 2010
Next month:
February 2011

January 2011

The History of Social Networking

1-р сарын 17-нд Монголын Интернэтийн 15 жилийн ой болж өнгөрлөө. Хэдийгээр 15 жил бол их урт хугацаа мэт боловч улс орны болон хувийн амьдралд маань Интернэт чухам ямар үүрэг гүйцэтгэж буйг бид  сайтар эргэцүүлэн бодож амжаагүй л явна.

Интернэтийг Монголдоо авчрахаар ажиллаж байхдаа бид түүнийг Эрх чөлөө, тусгаар тогтнолын маань нэг биелэл гэж илүүтэйгээр мөрөөдөж, мэдэрч байсан байх аа. Би л лав тэгэж мэдэрдэг байсан. Энэ мөрөөдлөө хэрэгжүүлэхэд технологийн мэдлэг, чадвар маань харин бидний багаж зэвсэг болсон.

Интернэтийн нийгмийн хүч нөлөөг бүрэн ухаарья гэвэл түүнийг технологийн талаас нь буюу компьютерийн сүлжээ гэж бус, харин хүмүүсийн хамтын амьдралын шинэ орон зай (хүн төрөлхтөний ч гэсэн болно) гэдгээр нь хараарай.

Интернэтийн хөгжлийг энэ талаас нь тусгаж харуулсан нэгэн диаграмыг OnlineSchools.Org сайтаас олсноо блогтоо тавьлаа.

  The History of Social Networking


Д.Энхбат: Интернэт бол бидний маш том санах ой

Өдрийн сонин, 2011.01.17

Монголд интернэт нэвтэрсэний 15 жилийн ой энэ өдөр тохиож байгаатай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн  Д.Энхбаттай ярилцпаа. 1996 он буюу интернэтийг анх нэвтрүүлж байсан үеийг эргэн дурссан тэмдэглэлүүд түүний блог (www.Еnкhbat.mn)-т цөөнгүй бий. Тиймээс энэ удаад Монголын интернэтийн өнөөгийн байдал, ирээдүйн талаар хөндөн ярилцсаныг хүргэж байна. 

- Танд болон энэхүү ажлыг эхлүүлэхэд гар бие оролцож явсан танай хамт олонд баярын мэнд хүргэе. Монголын интернэтийн хөгжил, өнөөгийн байдлыг нэгтгэн дүгнэвэл? Таны бодлоор зөв хөгжиж чадаж байна уу?

- Баярлалаа. Энэ бол зөвхөн нэг компанийн баяр биш юм. Нийт мэдээллийн технологийн салбарынхан болон интернэт хэрэглэгч нийт иргэд, шинэ цагийн монголчуудын баяр. Тиймээс интернэт хэрэглэгчдэдээ танай сониноор дамжуулан баярын мэнд хүргэе. Хэд  хоногийн өмнө миний блогт  нэгэн аймгийн төвөөс Сайхнаа гэдэг залуу сэтгэгдлээ бичсэн байсан. "Интернэт хот хөдөөд дэндүү ялгаатай байна. Учир нь манай аймгийн төвд 128 Кbрs-ын хурдтай интернэт тавиулахад сард 22,000 төгрөг төлдөг. Гэхдээ яахав дээ, чамлахаар чанга атга гэгчээр болж л байна" гэж. Тэр залууд би хариу бичсэн л дээ. "15 жилийн өмнө Монголын бүх шугамын хүчин чадал 128 Кbрs байсан. Харин үнэд нь бид 10 орчим мянган доллар төлдөг байсан. Өнөөдөр Монгол улсад интернэтийг мэдэхгүй хүн бараг байхгүй, хүрэх бололцоогүй газар ч гэж үгүй болсон. Хотын гэр холоолол ч интернэтэд утасгүйгээр холбогддог болж, олон сумд ч интернэттэй боллоо. Хүүхэд, залуучуудын амьдралд интернэт яг л хананд байгаа 220 вт, крантны ус шиг л ердийн хэрэглээ болж хувирсан. Интернэт дэлхийн бух улсад яг л ийм байдалтай байна. Харин бидний олзуурхууштай зүйл нь Монгол Улс эдгээр орнуудтай яг л энэ зэрэгцэн явж байгаа явдал юм. Харин интернэтийн    технологийг бизнесийнхэн, төрийн байгууллагууд хэрхэн ашиглах вэ, social network  буюу нийгмийн сүлжээнүүдийг хэрхэн байгуулах, агуулгын тал дээр хэр зэрэг явж байна, онлайн сургалт, эмнэлэг ямар байна гэдгээрээ бусад орнуудаас харьцангуй хоцрогдож байгаа.

Continue reading "Д.Энхбат: Интернэт бол бидний маш том санах ой " »


Өнөөдөр – Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойн өдөр

internet15

Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойн мэнд хүргэе !

 

15 жилийн өмнө Монголчууд бид Мэдлэг, мэдээлэл, харилцаа холбоо, хамтын ажиллагаа, худалдаа бизнесийн Интернэтийн Их далайд гарцтай болж дэлхийг Монголтойгоо холбосон билээ. Одоо хамтдаа Монголыгоо дэлхийд гаргая !

Та бид чадна !


Монголын Интернэт: “Интернэтийн талаар миний санах зүйлс”

Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойд зориулав

АНУ-д амьдарч, ажиллаж яваа Жагдаг маань “Интернэтийн талаар миний санах зүйлс” гарчигтай  сайхан блог бичжээ. Миний бичих ажил ч их хөнгөрлөө … Smile 

Монголын Интернэтийн ойд цуврал нийтлэлүүд сэтгэл их хөдөлгөж, олон сайхан дурсамжуудыг санаанд оруулж байна аа. Бодвол удахгүй magicnet = шидэт сүлжээ = Mongolian Access Global Internet Connection ... нэр өгч байсан талаараа дурдах байх аа, тээ?

Би бас ихэд хөөрөөд жаахан зүйл блогтоо бичих гэж оролдлоо - http://bit.ly/dUKJ95

Далимд нь тодруулахад, MagicNet гэдэг нь Mongolian Access to Global Information and Communications гэсэн үгийн товчлол билээ. Мэйжикнэт ХХК бол Датакомоос төрсөн гурван охин компаний нэг юм (http://www.magicnet.mn).

Ч.Батаа Мэйжикнэт компанийхаа Ерөнхий захирлаар, С.Нацагдорж ТУЗ-ын даргаар, Ш.Батцолмон албаны даргаар, Э.Бямбаа инженерээр, Н.Мөнгөнчимэг сис-админаар ажиллаж байна.

Б.Бурмаа, Н.Үнэнбат нар Датаком компанидаа (http://www.datacom.mn) ажиллаж байна . Датаком компаний Ерөнхий захиралаар Г.Энхболд ажиллаж байна.

Дипломатч С.Бадралыг манай Твиттерчид сайн мэдэх байх (@badrals). Сэтгүүлч Д.Цэрэнжавтай блогоор нь (http://www.ajiglagch.mn) танилцаарай Smile

Монголын Интернэтийг бүтээхэд хүсэл зоригоо нэгтгэн, бие биенээ нөхөн хамтран зүтгэж явсан бүх  нөхдөдөө талархлаа илэрхийлье.

Э.Жагдагдоржийн Аргамаг Блог - http://argamag.blogspot.com.

Их баярлалаа ! Open-mouthed


Монголын Интернэт: 128 Kbps–ийн өндөр хурд

Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойд

Нэгэн сонирхолтой тоо баримтыг та бүхэнд толилуулья. Үнэхээр гайхалтай !

Өмнөх блогт маань Сайхнаа гэдэг нэгэн залуу аймгийн төвөөс саналаа бичжээ -

… Тухайн хэрэглээг хэрэглэхэд хот хөдөөд дэндүү ялгаатай. Учир нь манай аймгийн төвд гэртээ интернэт хэрэглэхэд 128 Kbps хурдтайгаар гэрээ байгуулан ашиглахад 22.0 мянган төгрөг, харин ийм өртгөөр нийслэлд бол бараг 1 Mbps хурдтай интернэт хэрэглэнэ биз дээ ? Гэвч бидэнд хүссэнээ хэрэглэж, хүссэнээ хийж болох болсонд баярлахаас яахав …

1995-96 оны өвөл бүх Монголын Интернэт яг 128 Kbps хурдаар эхэлж байсан юм. Тухайн үедээ энэ бол мундаг өндөр хурд байлаа. Ихэнх хэрэглэгчид маань 9600 Kbps хурдтай модемтой, харин гадаадын байгууллагын зарим хэрэглэгч 14400 Kbps модем хэрэглэж манай сансрын холбооны шугамыг “хэт ачаалах” асуудал үүсгэдэг байв.

Бидний холбогдсон АНУ дахь backbone шугам 2 Mbps хурдтай байсан гэдэгт одоо залуус итгэхгүй байх даа Smile

Сансрын холбооны 128 Kbps шугамын түрээсийн үнэ сард 9800 ам. доллар байв. Энэ нь тэгээд тусгай хөнгөлөлттэй үнэ шүү дээ! Жил гаруйн дараа бид гайхалтай өндөр буюу 512 Kbps хурдтай шугамтай болж, сард 22000 ам. доллар төлж эхэлсэн …

Интернэтээс 2-3 жилийн өмнө, бид PC-mail үйлчилгээгээ эхэлж файл солилцохоор аймгууд руу өдөр бүр ердөө 30-60 минут л холбооны шугам түрээслэдэг байсан юм. Тэр үед бид 2400 Kbps хурдтай модем хэрэглэж 50 Kb файлаа арайхийж, хэлтэй амтайгаар татаж авч амждаг байлаа.

Интернэтийн үйлчилгээ эхлэх үед бидэнд сүлжээний төхөөрөмжүүд (роутер) олддоггүй (их үнэтэй), түүний программыг өөрсдөө олж, тохируулан  бичиж, PC-гээр орлуулан бүтээдэг байлаа. И-мэйл сервэрийнхээ программыг хүртэл цуглуулан “угсардаг” байв.

15 жилийн дотор технологи ямар гайхалтай хөгжсөнийг энэ бүх жишээнээс харж болно.

Өнөөдөр би гэртээ 3 Мbps –ийн шугам хэрэглээд энэ блогийг бичиж сууна. Шилэн кабелийн холболтийн үнэ сард ердөө (эсвэл их үнэтэй ?) 29 мянган төгрөг Smile 

Дараагийн 15 жилд чухам ямар дэвшил гарах бол ? Мэдээж, Интернэтийн технолог, хэрэглээ  маш их хөгжих болно. Тэр цагт магадгүй, сард 29 мянган төгрөгийн үнэтэй боловч ердөө 3Mbps хурдтай Интернэт хотын айлуудад байсанд өнөөдөр цэцэрлэгт явж буй хүүхдүүд итгэхгүй байх …

Тийм ээ, Сайхнаа, бүх зүйлс сайхан бүтэж байна. Шинэ цаг ирж, гайхалтай шинэ боломж нээгдсээр байна. Бүгдээрээ … Интернэтдээ … баярлахаас яахав Open-mouthed


Монголын Интернэт: “Италийн мафи Монголд орж ирлээ”

Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойд

Өнөөдөр амралтын өдөр. Тиймд  Монголын Интернэттэй холбоотой нэгэн инээдтэй түүхийг энэ удаад өгүүлье … Open-mouthed

Биднийг Интернэтийн үйлчилгээгээ дөнгөж эхэлж байх үед монголын нэгэн том сонинд “Италийн мафи Монголд орж ирлээ” гэсэн гарчигтай өгүүлэл гарлаа. Сонинд Италийн мафи болон Коза-Ностра хэмээх аймшигтай байгууллагын тухай, ардчилсан, нээлттэй Монгол улсад энэ мафи орж ирснээр ямар аймшиг нийгэмд авчирч болох тухай бичсэн байлаа. Тэгээд өгүүллийнхээ гарчгийг томоо гэгчийн наймаалж ороосон байдлаар зурсан байсан нь сонины нүүрийг бүр сүртэй болгосон байв.

Уг өгүүлэлд Д.Энхбат гэдэг нэг нөхөр бол Италийн мафийн нууц төлөөлөгч бөгөөд Датаком гэх компаниа байгуулан Монголд энэ аюулыг сэм авчирч байна, тиймд бүгд болгоомжлох хэрэгтэй тухай бичсэн байлаа. Д.Энхбат бол Италийн мафийн төлөөний хүн, түүний ард Коза-Нострагийнхан байгаа гэдгийг сэтгүүлч илчлэн бичсэн байв.

Тэр үед телевизээр “Наймаалж” хэмээх олон ангит цуврал кино гарч хүмүүс комиссар Катани ба Италийн мафийн тухай бүгдээрээ л мэддэг, ярьдаг болчихсон байсан цаг. Энэ кино нь ирж буй капиталист нийгмийн тухай бидний ойлголтыг бүрдүүлсэн мэдээлийн анхны томоохон эх сурвалжийн нэг байсан юм.

Тэр бол Монголын хамгийн том сонины нэг байсан учир өгүүллийг олж уншсан зарим хүмүүс над руу утасдаж, юу болоод байгаа, сониныхон яагаад ингэж бичээд байгаа тухай асууж байлаа. Намайг сайн таньдаг нэг нь гайхан асууж, таньдаггүй нь их л болгоомжилж байгаа нь харагдаж байв.

Би ч их гайхаж, сонины газар руу утасдлаа. Тэгээд уг өгүүллийг бичсэн сэтгүүлчийг хөөцөлдөн байж олоод учрыг нь байцаан лавлахад ингэж бичсэн нь үнэхээр инээдтэй учир шалтгаантай болохыг олж мэдсэн юм.

Сэтгүүлч маань Датаком компанийхан байрны дээвэр дээрээ сансрын холбооны том антен суулгаад байгааг олж харжээ. Тэгээд юун антен болох, ямар зориулалттайг тэр хавийн хүмүүсээс болон манай зарим нэг ажилтнаас лавлан асуужээ. Манай ажилтан залуу түүнд Интернэт гэх дэлхийн хамгийн том сүлжээ байдаг тухай, вэб буюу WWW гэж юу болох, англи хэл дээр энэ үг нь “дэлхийг хэрсэн тор”, бас аалзны тор гэсэн утгатай тухай ч ярьжээ.

Харамсалтай нь сэтгүүлч маань “Наймаалж” киног хэт их үзээд түүнд бүр орчихсон явж байсан учир бүх зүйлийг өөрийнхөөрөө хүлээн авсан байна. Тэгээд намайг утасдаж чухам яагаад ингэж бичсэн тухай асуухад Интернэт гэж дэлхийг хэрсэн маш том аалзны тор мэт зүйл байдаг юм байна, тэр нь лав мафи байж таараа гэж ойлгосноо нуулгүй хэлсэн юм.

Тэр сэтгүүлчийн талаар би гомдол гаргаагүй. Гаргах ч арга байсангүй. Харин түүнд Интернэтийн тухай хэлж өгч билээ. Энэ бол үнэхээр л дөнгөж нээлттэй болж байсан Монголын маань дүр зураг. Бид бүгдээрээ л тэр цаг үеийг туулж өнгөрөөсөн … Open-mouthed


P.S. Харин нэг асуулт толгойд орж ирээд байх юм. Цаг хугацаа өнгөрч бүх зүйл маш их өөр болсон мэт. Бас юу ч өөрчлөгдөөгүй, одоо ч гэсэн бид дээрх шиг бичиж, “тайлбарладаг” хэвээрээ л байгаа мэт.


Монголын Интернэт: Америктай холбогдов

Монголын Интернэтийн 15 жилийн ойд

1995 оны маш хүйтэн өвөл болж байлаа. Бид ч ажилдаа улайрч, өвлийн хүйтэн өдрүүдийг анзаарах завгүй, дор бүрнээ сервэр, программ хангамж, кабель, тоног төхөөрөмжтэйгээ ноцолдож, олонх маань ажил дээрээ хонож байв.

Хэдийгээр бид өөрийн PC-mail гэгдэх и-мэйлийн үйлчилгээгээ эхлүүлээд бараг гурван жилийн нүүр үзчихсэн байсан боловч Америктай шууд холбогдсон, 24 цагийн тасралтгүй ажиллагаатай сансрын холбооны сүлжээ байгуулан Интернэтийн онлайн үйлчилгээ эхлүүлнэ гэдэг бараг л зөгнөлт зохиол биелж байгаа мэт тэр үед надад санагдаж байсан юм.

Юм болгон маш үнэтэй байлаа. Америк руу утсаар 1 минут ярихад 5 америк доллар гардаг байв. Тэгээд ч бүх дуудлага зөвхөн Москвагаар, зарим үед орос оператороор дамжин, гар ажиллагаагаар, бүр урьдчилан захиалж, хүлээж байж хийгддэг байв. Бид Америкаас худалдаж авсан сансрын холбооны антенаа суурилуулж, тохируулга хийхийн тулд олон шөнийн турш байшингийнхаа дээвэр дээр хэдэн цагаар ээлжлэн зогсоцгоож, америкийн талын инженерүүдтэй утсаар ярих бүртээ эсвэл цонхоороо хашгиралдаж, эсвэл шатаар дээш доошоо гүйлддэг байв. Гар утас гэдэг зүйл нь Монголд ирээгүй байлаа.

Америкийн цагийн ялгаанаас болж бид шөнийн цагаар л гол ажлаа амжуулдаг байв. Зарим шөнө утсаар ярихад 1000 доллар гарч ёстой “шатна” гэдэг нь болж сандаргаж байлаа. Тэр үеийн Монголд 1000 доллар бол маш том хөрөнгө байсан юм.

Монголд мөнгө ховор байсан цаг. Алдарт “Алт дилерийн” гэгдэх хэргээс болж Монгол улс валютийн бараг бүх нөөцөө алдчихаад сэхэж амжаагүй, зөвхөн донор орнуудын тусламжаар эрчим хүчээ тасалж гал алдчихалгүй, данс нь бүрэн улайчихалгүй явж байв.

Бид төрөл бүрийн арга замаар хөөцөлдөж байж ХОТШ банкнаас 50 мянган долларыг 6 сарын хугацаатай, сарын 4.8 хувийн хүүтэйгээр зээлдэн авч  сансрын холбооны тоног төхөөрөмжүүдээ авсан юм. Бидний хэн маань ч урьд нь ийм их мөнгө зарцуулж үзээгүй, сарын 4.8 хувийн хүү гэж ямар их өндөр эрсдэл болохыг ч мэддэггүй байв.

Миний сэтгэлийг хамгийн ихээр зовоож байсан зүйл бол тоног төхөөрөмжийн гэмтэл, эвдрэл байлаа. Мөнгө хүрэхгүй учир зөвхөн хэрэгтэй төхөөрөмж бүрээ ганц нэг ширхэгээр, сэлбэг хэрэгсэл гэхээр зүйлийг бараг аваагүй байв. Хэрэв ямар нэгэн төхөөрөмж гацаад сэлбэг хэрэгтэй болбол Америк руу захиж, тэр нь сар хагасын дараа л арай гэж ирж амждаг байв. За яахав, сар хагасыг хүлээе гэж бодоход тэр бүх хугацаанд сансрын холбооны шугам сул зогсож бид бүрэн дампуурах аюултай байлаа.

Олон сар хөөцөлдөж, олон өдөр шөнө техникийн бичиг баримт уншиж, туршилт хийж ажилласны эцэст Монгол-Америкийн сансрын шууд холбооны шугам маань ажиллаж эхэллээ. Америкийн ПанамСат-4 хиймэл дагуулаар дамжин Монгол улс АНУ-ын Калифорни мужтай шууд холбогдов. Зөвхөн Москвагаар дамжин гадаад орнуудтай холбогддог байсан он цаг солигдлоо. Үүнийг бид өөрсдөө, Монголын хувийн нэгэн жижиг компани санаачлан хийж том амьдралаа эхэлсэн юм.

Сансрын холбооны шугам бол одоохондоо бас Интернэт биш байлаа. Интернэтийн сүлжээнд холбогдож бүх үйлчилгээгээ эхлүүлэх дараагийн чухал алхам биднийг хүлээж байв. Олон чухал, хэцүү сорилтууд, заримдаа инээдтэй, бас эрсдэлтэй үйл явдлууд үүний дараа үргэлжилсэн юм.


Богд хаант төрийн “ногоон бодлого”

Өнөөдөр дэлхий даяар ногоон хөгжлийн талаар ярьцгааж, нийгэм, улс төр, эдийн засгийн томоохон ногоон өөрчлөлтүүдийн хөтөлбөрийг батлан гаргаж, улс орондоо, дэлхий нийтийн хүрээнд уралдан хэрэгжүүлцгээж байна.

Ногоон хөгжлийн үзэл баримтлал нь, олон хүний хэлдгээр, 21-р зууны улс төрийн гол сэдэв, мөн  орчин үеийн соёл иргэншлийн хөгжлийн шинэ загвар болж байгаа мэт.

Харин монголчууд бид өөрийн түүх, соёл, амьдарч ирсэн уламжлалт арга хэлбэрээ эргэцүүлэн ухаарвал ногоон гээд байгаа энэ үзэл бодол нь бидний хувьд цоо шинэ зүйл бол огт биш, аль эртнээс л бидний амьдрах ухаанд (амьдралын философид) үргэлж оршин ирсэн зүйл мэт. Энэ талаар нэгэн сонирхолтой жишээг энд иш татья.

Одоогоос 100 жилийн өмнөх Монголын хаант төрийн “ногоон бодлогын” талаар ингэж өгүүлсэн байна -      

Жавзандамба хутагтын дэргэд ноёд Монголын тухайн үеийн болон ирээдүйн нөхцөл байдлын талаар XIX – XX зууны зааг үеэр олон удаа хэлэлцэж байжээ. Харин 1909 онд болсон Богд болон ноёдын хуралдаанаар онцгой асуудал хэлэлцсэн байна. Учир нь Манжийн эрх баригчид, тухайлбал Манжийн Сангийн яамнаас Хүрээнд буй амбангаараа дамжуулан Монголын чуулган дарга, засаг ноёдоос дараах асуултуудад тодорхой хариулт авахыг шаардсан байв.

Эдгээр асуултууд нь:

А. Яагаад Монголын уудам газар нутаг цөөн хүн амтай байж хятад иргэдийг нүүлгэн оруулах, газар тариалан эрхлүүлэх боломжгүй хэмээн үзэж байгаа,

Б. Дээр дурьдсан нөхцөл байдалд Хаалган Хүрээ хоёрын хооронд төмөр зам байгуулах асуудал юугаар нөлөөлж байгаа, үүнд ямар хүндэтгэх үндэслэл байгаа,

В. Хятад иргэдийг суурьшуулах, газар тариалан эрхлэх, төмөр зам барих, авто машины зам тавих зэрэг нь үнэхээр Монголын нүүдэлчид болон мал аж ахуйг шахах үндэслэлтэй юм бол уул уурхайн үйлдвэр эрхлэх нь ямар шалтгааны улмаас бас шахах халгаатай гэж үзээд байгаа

талаар хоёрдмол утгагүй нэгэн хариулт өгөхийг Жавзандамба хутагт болон Монголын ноёдоос Манжийн хааны Засгийн газар шаардсан байжээ. Иймээс Богд болон ноёд эл асуудлыг нухацтай хэлэлцэж, маш болгоомжтой хариулт өгөх шаардлагатай болсон байна.

Удтал хэлэлцсэний дүнд Манжийн эрх баригчдад өмнө өгсөн хятад иргэдийг Монгол нутагт суурьшуулах болон газар тариалан эрхлэх боломжгүй гэсэн байр сууриа хамгаалж, бэлчээрийн мал аж ахуй нь өвлийн ууланд нүүдэллэх хэрэгцээтэй байдаг тул уул уурхай нь төрөл бүрийн муу үр дүн авчирна хэмээн үзэж байгаагаа Хутагт хийгээд ноёд илэрхийлжээ …

“Монгол үндэстэн төр улсаа сэргээн тунхагласны 99 жилийн ойд” эрдэм шинжилгээний бага хурлын илтгэлүүд, 2010 оны 12-р сар 

Зөвхөн энэ баримтад үндэслэн Богд Жавзандамба хутагт болон Монголын төрийн эрх баригч ноёдууд чухам байгаль дэлхийдээ санаа зовсон учир хятад иргэдийг Монголд нүүлгэн ирүүлэх, уул уурхай эрхлэхэд татгалзав уу, эсвэл байгаль дэлхийн асуудлыг урдаа барьж шалтаглан Манж-Хятадын бодлогыг хааж байв уу гэдгийг шууд ялган хэлэхэд хэцүү. Гэхдээ аль ч хувилбараар нь авч үзсэн байгаль дэлхийн асуудал бол тэр үед ч гэсэн Монголын төрийн бодлогын чухал сэдэв байсан, мөн Манжийн төрийн хувьд ч монголчуудын энэ тайлбар нь үнэмшилтэй үндэслэл болж байсныг эндээс харж болно.

Түүхийн энэ жишээ нь өнөөгийн бидэнд нэгэн чухал сургамж, санааг хэлж өгч байна.

Хэрэв монголчууд бид байгаль орчноо хамгаалан хөгжих үндэсний бодлогоо цэгцтэй томьёолон, тууштай хэрэгжүүлж чадвал тэр нь гадаадын уул уурхайн компаниудын тулгалт, тэдний ард байгаа геополитикийн их дарамтыг даван гарах бидний хүчирхэг зэвсэг, тэдний хувьд бол дургүй байсан ч хүлээн дагахаас өөр аргагүй,  олон улсын түвшинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн “найрсаг” хаалт, зохицуулагч дүрэм байх болно.