Enkhbat's Blog

Энэ 20 жилд өөрчлөгдөөгүй үлдсэн зүйл бол улс төрийн намууд

Өдрийн сонин 2012-2-2

-Ногоон нам хоёр хуваагдаж мөр мөрөө хөөхөөр боллоо. Тэгэхээр хоёр талын хооронд гарч байсан маргаан эцэслэн шийдэгдэж байна гэсэн үг үү?

Бүгд харж байгаа байх. Нэр нөлөө бүхий хүмүүст МНН, ИЗН-ын нэгдэл таалагдахгүй байх шиг байна. Тэд манай хоёр намын нэгдлийг Дээд шүүх дээр бүртгүүлэхгүй 6 сар гацаасан. Тэгээд дараа нь намын цөөнхийн хурал гэгчийг хийлгэж, тамга тэмдэггүй бичиг Дээд шүүхэд өгч, ИЗН-тай нэгдэж өөрчлөн байгуулагдсан МНН-ыг буцаагаад бий болгочихлоо. Энэ бүгд үнэхээр цагаандаа гарсан луйврын үйлдэл. Олон ч хууль, хуулийн заалтыг улаан цагаан зөрчсөн дөө. Гэхдээ тэд ийм зүйл хийчихээд цаашдаа сайн сайхан, амар жимэр явна гэж байхгүй. Одоо тэдний шүүхээр явах, шүүхтэй зууралдах ажил эхэлж байгаа. Тиймд маргаан дуусах биш харин ч үргэлжилнэ. Гэхдээ үүнийг бид биш, мэргэжлийн хуульчид хийнэ. Бид улс төрийн ажил, хуулийн ажил хоёрыг салгаад улс төрийн шийдлээ үргэлжлүүлэхээр шийдсэн.

Д.Энхбат: Бид сонголтоо хийж, шийдвэрээ гаргасан

Улс төрийн тойм, 2011.11.8

ИЗ-НН-ын дарга Д.Энхбатыг “Ярилцах танхим”-даа урьж ярилцлаа.

-ИЗ-НН-ын нэрийг Улсын Дээд шүүхэд бүртгэх асуудал юу болж байна вэ?

-Энэ тухай бичиж дуусаагүй юм уу.

-Хоёр нам нэгдэхээр шийдсэн ч нэр, дүрмийн өөрчлөлттийг нь Дээд шүүх бүртгээгүй байгаа болохоор дуусаагүй гэсэн үг. Бас та бүхнээс гадна өөрсдийгөө “Дээд шүүхэд бүртгэлтэй МНН-ынхан” гэж хэлэх хэсэг хүмүүс байна шүү дээ?

- Нэг талаас МАХН-ыг төлөөлж байсан хуульчид энэ асуудалд дээр ажиллаж байх шиг байна. Нөгөө талаас ИЗ-НН-ыг төлөөлсөн хуульчид ч ажиллаж байгаа. Болоод өнгөрсөн үйл явцыг эргээд харахад Дээд шүүх улс төрийн намын олонхи, цөөнхийн маргаанд шууд оролцжээ. Үүнээс үзвэл Сонгинохайрхан дүүргийн Ардчилсан намын хорооны гишүүд хуралдаад намынхаа дүрмийг өөрчилж болох нь байна шүү дээ. Аль эсвэл МАН-ын хэсэг нөхөд хуралдаад намынхаа дүрмийг өөрчилж болох нь.

Ардчилсан зарчмаар, эсвэл Шүүхээр

Хэлэлцэн маргалдаж, саналаа тоолж хамтын шийдвэрээ гаргаж буй иргэд, хамт олонд ямагт Олонх ба Цөөнх байдаг. Энэ бол иргэний нийгмийн бүхий л хамт олон, байгууллагын амьдрал, үйл ажиллагааны ердийн хэв хэмжээ билээ.

Тэр бүү хэл, тухайн хамт олон, байгууллагын гишүүд мэтгэлцээнд өргөнөөр татагдан оролцож, хамтын шийдвэрт санал бодлоо тусгахын төлөө идэвхтэй тэмцэж байвал тийм байгууллагыг эрүүл, дотоод ардчилалтай байна гэдэг.

Ардчилсан байдлаар асуудлаа шийднэ гэдэг бол хамт олон хэлэлцээд олонхийн саналаар нэгдсэн шийдвэрээ гаргахыг хэлдэг. Монгол улсын Улс төрийн намын тухай хуулийн 5.1.2-т энэ талаар маш тодорхой буюу нам нь “дотоод асуудлаа ардчилсан зарчмыг баримтлан олонхийн саналаар шийдвэрлэх” гэж заасан байдаг.

Иргэний нийгмийн байгууллага, улс төрийн намын дотоод асуудалд шүүхийг оролцохыг хуулиар хорьдог. Жишээ нь, Монгол улсын Улс төрийн намын тухай хуулийн 13.9-т “Намын дүрмээр зохицуулах намын дотоод зохион байгуулалт, үйл ажиллагаатай холбоотой маргааныг шүүх хянан шийдвэрлэхгүй” гэж заасан бий.

Дүгнэн хэлбэл, ардчилсан нийгэмд иргэний ямар ч байгууллага дотоод асуудлаа олонхийн саналаар шийдвэрлэдэг. Олонх, цөөнхийн маргаанд шүүх оролцдоггүй.

Туйлын хачирхалтай тогтоол

Улсын Дээд шүүх 2011.10.14-ний өдрийн хуралдаанаараа “Бид МНН-ын 9-р Их хурлыг хийчихлээ, МНН-ын дүрмийг өөрчилж өгнө үү” гэсэн намын гишүүн, гишүүн бус хэсэг иргэдийн хүсэлтийг авч хэлэлцээд МНН-ын дүрмийн өөрчлөлтийг бүртгэсэн тухай туйлын хачирхалтай тогтоол гаргалаа.

Манай намын хэсэг гишүүд “Намаа аврах хөдөлгөөн” байгуулж, нам бусчуудыг “элсүүлж”, 2011.08.28-ний өдөр ЭМЯ-ы Эрүүл мэндийн сургалтын төвд 112 хүний оролцоотой Их хурал гэгчийг зохион байгуулжээ. Тэд уг хурлаараа МНН-ын намын дүрмэнд өөрчлөлт оруулах “шийдвэр” гаргаж, гаргасан барим бичигтээ МНН-ын Улаанбаатар хотын Салбар зөвлөлийн (!) тамга дарж Улсын Дээд шүүхэд хандсан байна. Мөн тэд МНН-ын даргаар манай намын гишүүн бус (!) С.Маам, Д.Батбаатар нарыг “сонгожээ”.

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Ц. ЭЛБЭГДОРЖ ТАНАА

МОНГОЛ УЛСЫН ЕРӨНХИЙЛӨГЧ Ц.ЭЛБЭГДОРЖ ТАНАА

2011 оны 10 дугаар сарын 17

Монгол улсын Дээд Шүүх Монголын Ногоон нам гэгчдийн хууль бусаар гаргасан намын дүрмийн өөрчлөлтийг зөвшөөрч бүртгэжээ.

Ингэснээр Монгол улсын Дээд Шүүх намуудын дотоод хэрэгт шууд хутгалдан оролцдог улс төрийн байгууллага болсноо бүрэн нотоллоо.

Энэ нь МАН, АН, МНН, ИЗН болон бусад намын цөөнхи болсон гишүүдийн дүрмийн бус үйл ажиллагааг хуульчилах, фракц, бүлгүүдийн орших эс оршихийг Дээд Шүүх шийдвэрлэдэг дэлхийд хаана ч байхгүй буруу практик тогтоолоо. Ийм утгагүй, эрсдэлтэй нөхцөл байдал монголын аль ч намд тохиолдох боломж нээлттэй боллоо.

2011 оны 3-р сарын 26-нд хуралдсан МНН, ИЗН-ын Их хурлууд Иргэний зориг–Ногоон нам (ИЗ-НН) хэмээх Монголын улс төрийн шинэ нам байгуулах шийдвэрийг олонхоороо гаргасан билээ. Энэ үйл явдал Төрийн Ордонд, хуулийн болон намын дүрмийн дагуу, хоёр намын олон зуун гишүүн төлөөлөлөгчдийн бүрэлдэхүүнтэйгээр нээлттэй, ил тод болсон атал Дээд Шүүх хууль бус хэмээх үзэх боллоо.

Улс төрийн намыг зөвхөн бүртгэх үүрэгтэй Дээд Шүүх манай намуудын өмнөх Их хурлуудын материалуудыг эргүүлэн хянах, эд хөрөнгийг нягтлах, хөдөө орон нутгуудаас ирсэн гэх хуурамч өргөдлүүдийг шалгуулж дүгнэлт гаргуулах зэрэг нэмэлт материалуудыг хууль бусаар нэхэж, нийтдээ 3 удаа тодруулга авснаас гадна ИЗ-НН-ыг бүртгэх ажлыг хоёр удаагийн хурлаар хэлэлцэж тус тусад нь шийдвэр гаргана гэсэн ихэд зөрчилтэй шаардлага тавьж нийтдээ 6 сар сунжруулсан атлаа цөөнхи болон манай намын гишүүн бус хүмүүсийн хууль бус хурлыг ийн хүлээн зөвшөөрч байна.

Өнөөгийн нөхцөл байдалд Танаас өөр хандах субъект Монгол Улсад алга болсон учир энэ асуудлыг Монгол Улсын Төрийн Тэргүүн, үндэсний эв нэгдлийн илэрхийлэгч, мөн Дээд Шүүхийн Ерөнхий шүүгч, бусад шүүгч нарыг томилдог Танд хандан дэвшүүлж байна.

Та "Шударга байна" гэсэн амлалтаа биелүүлж, мөн биечлэн дэвшүүлсэн шүүхийг шинэчлэх ажлаа энэхүү бусармаг үйл явдлаас эхлэн засч залруулах нэн тодорхой арга хэмжээ авна гэдэгт бид итгэхийг хүсч байна.

Эсрэг тохиолдолд Монгол улсын иргэд бид эвлэлдэн нэгдэж шинэ улс төрийн хүчин байгуулах боломжгүй, улс төрийн хоёрхон нам байх ёстойг Монголын төр тунхаглажээ гэсэн дүгнэлт гарах нь гарцаагүй юм.

Дээд шүүхийн энэ улс төржсөн шийдвэрийн улмаас Монголд хууль дээдлэх, сахих, даган биелүүлэх зарчим устаж, хэн дуртай нь эрх мэдлээ урвуулан ашиглаж хууль зөрчих боломж бүрэн нээлттэй болж байна.

Монголын ардчилалын ололтыг үгүйсгэсэн, шүүхийн бие даасан, хараат бус байдлаар хавхавчилан эдийн засаг, улс төрийн далд сонирхолоо хэрэгжүүлэх гэсэн энэ бусармаг явдалтай ИЗ-НН нийгмийн шударга ёсны төлөөх бүх хүчин, иргэдийн хамт тэмцэх болно.

Улс төрийн зарим хүчин, тодорхой хүмүүс болон Дээд Шүүх биднээр хууль зөрчүүлэхийг хичээж буй боловч ИЗ-НН цаашид ч хуулийн дагуу шударгаар тэмцэх болно гэдгээ илэрхийлж байна.

ИЗ-НН-ын дарга Д.Энхбат                               

ИЗ-НН Тэргүүн дэд дарга С.Оюун

Танай Ногоон намд юу болоод байнаа …

Ингэж олон хүн надаас асууж байна. Би маш товчхоноор хариулья.

Манай Ногоон намын гишүүдийн олонх буюу 90% нь ИЗН-тэй нэгдэж ИЗ-НН-ийг байгуулахыг дэмжиж, төрийн ордонд хоёр намын нийт 800 (400/400)  төлөөлөгчид оролцсон Их хурлуудаа хийж,  нэгдсэн намаа бүртгүүлэхээр Дээд шүүхэд хандсан боловч 6 дахь сардаа гацаад байна.

Харин манай Ногоон намын цөөнх буюу 10% нь болж байсан хүмүүс намаа нэгтгэхийг эсэргүүцэж мөн хандахад Дээд шүүх тэдний хүсэлтийг хүлээн авч (энэ нь хуулиар хориотой) манай намын дүрмийг шинэчлэн бүртгэлээ. Энэ шинэ гэгдэх дүрмээрээ тэд намын бүх удирдлагыг сольж, 4 жилдээ дахин Их хурал хийхгүй байх өвөрмөц заалт оруулжээ.

Уг нь намын цөөнх болсон гишүүд ч бай, гишүүн биш ч бай, хэсэг иргэд намын Их хурлыг зарлаж, албан маягт, тамга тэмдэггүйгээр намыг төлөөлөн Дээд шүүхэд хандах эрх байдаггүй баймаар. Гэсэн ч тэд хууль бусаар Их хурал хийж, намын шинэ удирдлага гэгчээр өөр намд байсан хүмүүсийг шинээр “элсүүлэн” сонгоод зогсохгүй, намын нэрийн өмнөөс, намын тамга тэмдэггүй бичиг үйлдэн хандахад Дээд шүүх түүнийг нь хүлээн аваад баталгаажуулчихдаг юм байна.

Зүйрлэн хэлбэл, энэ бүх үйл явдал нь хөлсний цэргүүд ашиглан хийж буй төрийн эргэлттэй ч төстэй юм уу даа.

Д.Энхбат: Цөөнхийн саналаар Дээд шүүх хуралдах ёсгүй

Ногоон намын ээлжит их хурлыг хууль зөрчөөгүй хэмээн үзэж Дээд шүүхээс бүртгэсний дараа тус намын дарга асан Д.Энхбатаас дараахь тодруулгыг авлаа.

-Дөнгөж сая Ногоон намын дүрмийн өөрчлөлтийг Дээд шүүх бүртгэчихлээ. Тэгэхээр таны яриад байгаа Ногоон нам Иргэний зориг намтай нэгдсэн гэх асуудал юу болж хувирав аа?

-Дээд шүүх тэр дүрмийн өөрчлөлт гэхийг бүртгэхгүй байлгүй дээ. Яагаад гэвэл тэр өргөдөл өгч байгаа улсуудад Монголын Ногоон намын тамга тэмдэг, бланк байхгүй учраас их, бага хурал хийгээгүй. Тэгээд ч бид хэн нь хэнийгээ юу хийж байгааг харж байгаа. МАХН-ын нэрийг бүртгүүлсэн хуульчдын баг тэр хүмүүстэй ажиллаж байгаа, О.Баасанхүү гэж. Энэ хуульчдын баг бол Ногоон нам нэрийн дор манай намын биш улсуудыг зохион байгуулсан. За яахав, Бум-Ялагч гэж манай хүн бий.

Тэгээд ч Дээд шүүх өнөөдөр албан бус маягт, тамга тэмдэггүй хүсэлт, өргөдлийг авч хэлэлцсэн нь өөрөө буруу асуудал юм. Тийм хурлыг ч хийхгүй болов уу гэж бодож байна. Улстөрийн намын тухай хуульд улс төрийн намын цөөнх, олонхийн талаар заасан байдаг. Гэтэл яг энэ тохиолдолд цөөнхийн саналаар Дээд шүүх хуралдах ёсгүй. Энэ бол намын дотоод хэрэгт оролцож байгаа асуудал. Тийм учраас бид өнөөдрийн үйл явдалд тийм их ач холбогдол өгөхгүй байна.

 

Дэлхийн “бохир” аварга болчихлоо … Одоо яахав?

Харамсалтай нь энэ тухай дахиад л ярих хэрэгтэй болж байна. Сингапурын Страйт таймс сонинд дэлхийн хамгийн бохир агаартай хотуудын тухай нийтлэл гарчээ. Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагын судалгаагаанд үндэслэн гаргасан доорх зурагт Монгол улс маань дэлхийн үнэмлэхүй “бохир” аварга болчихсон байгааг та харж байгаа биз (Зургийг дарж сонины нийтлэлийг үзэж болно).

 

Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг бууруулах талаар УИХ-ын тогтоол гарч, хөрөнгө мөнгө төлөвлөж, Үндэсний комисс байгуулагдан ажиллаж байгаа ч ажил туйлын урагшгүй явж байна. Сарын өмнө УИХ дээр агаарын бохирдлыг бууруулах үндэсний хөтөлбөрийн хэрэгжилтийг сонсоход 2011 онд төлөвлөгдсөн ажил ердөө 5% (!) биелэлттэй явж байлаа.

Хувийнхаан … Амь амиа бодоорой юу?

МАН, АН-ын Засгийн газар төрийн байгууллагын ажиллагсадын цалинг ирэх оны эхнээс 53% нэмэхээр төлөвлөөд байна.

Хамтарсан Засгийн газрын сонгуулийг угтсан олон арга хэмжээнүүд болох оюутан, ахмад настан, хөгжлийн бэрхшээлтэй нийт 600 мянган иргэнд нэг сая төгрөгийг бэлнээр олгох зэргийг та бас сонссон байх.

Ядуу монголчуудынхаа цалинг нэмэх ч муу зүйл биш л дээ. Гэхдээ асуудал цалин нэмэхдээ бус, харин энэ том арга хэмжээг яаран сандруу, тун өрөөсгөл байдлаар хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байгаа нь нийгэм, эдийн засгийн нэлээд томоохон эрсдэл дагуулж болзошгүй харагдаад байх юм.

Юуны түрүүнд, Засгийн газар энэ бодлогынхоо хүрээнд Монголын хувийн секторт ажиллаж буй аж ахуй эрхлэгчид, 50 мянган жижиг, дунд компаниудыг чухам ямар байдлаар оруулан харж байгааг хэн ч хэлж чадахгүй байна. Миний авсан мэдээлээр бол, одоогоор Засгийн газар маань тэднийгээ бүрэн мартсан, эсвэл санахыг ч хүсэхгүй байдалд байгаа бололтой.

Бид өрсөлдөөнд итгэдэг үү?

Сайн компани, чанартай сайн бүтээгдэхүүнийг өрсөлдөөн л тодруулдаг.

Спортын их аваргууд шударга өрсөлдөөнөөс л төрдөг. Хэн ч тэднийг томилдоггүй.

Шударга өрсөлдөөн бол бизнес, спортын хөгжлийн гол нөхцөл.

Компаниуд хуйвалдаж далд тохиролцвол монополь тогтож, барааны үнэ өсч, үйлчилгээний чанар мууддаг.

Өрсөлдөөн байхгүй бол бөх найрч, наадам тэмцээн хуурамч бөгөөд сонирхолгүй болдог …

Бид энэ бүхнийг сайн мэднэ. Тийм ч учраас бид монополийг хязгаарлаж, шударга өрсөлдөөнийг дэмждэг. Спортод ч, бизнест ч найрах, хуйвалдахыг зөвшөөрөхгүй.

Бид өрсөлдөөнд итгэж, өрсөлдөөний орчныг хуулиар хамгаалдаг. Шударга өрсөлдөөн хөгжил авчирна гэдэгт бид бүрэн итгэдэг.

… Хмм … Тийм гэж үү? Бид үнэхээр өрсөлдөөнд дандаа итгэдэг гэж үү?