Enkhbat's Blog

МАХН-ын суганд толгойгоо хавчуулсан АН-д одоо хөдлөх боломж байхгүй

Х.Намуун-Уянга, Өглөөний сонин, 2009 оны 11-р сарын 2

УИХ-ын гишүүн Д.Энхбаттай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-Шинэ Ерөнхий сайд танхимаа хэвээр нь авч явахаа зарлалаа. Гэхдээ л одоо МАХН, АН-ынхан битүүхэндээ нөхцөл байдал өөрчлөгдөх, эсэхийг харж байгаа. Ер нь та хамтарсан Засгийн газартай байх гэсэн ойлголтыг яг өнөөгийн цаг үед юу гэж бодож байна?

- Хүмүүс энэ хоер нам нэгдээд хамтарсан Засгийн газар байгуулахаар олон ажил амжуулна, үр дүнтэй гэж байна. Өнгөцхөн харахад тийм л дээ. Яахав Засгийн газрыг аж ахуйн ажил их хийнэ гэвэл зарим нэг давуу тал гарна . Гэхдээ Монголын  төрийг бүр өргөн утгаар нь, өөрөөр хэлбэл улс орны засаглал гэж харвал том хоер нам хамтарч Засаг байгуулснаар Монголын төр их суларна гэж би боддог. Яагаад гэхээр олонх, цөөнхгүй болсноор парламентын гал унтарч, ардчилсан төрийн систем бүхэлдээ суларч байгаа гэсэн үг. Үнэндээ ийм парламент бол хамтарсан Засгийн газрын  бодлогыг хуульчлагч л болно. Бидний парламентын засаглалтай орон байх гэсэн тулгуур зарчим суларч байна гэж би боддог. Энэ бол нэг том асуудал. Хоёр дахь нь бид Үндсэн хуулиндаа засгийн эрх ард түмний гарт байна гээд заасан байгаа. Тэгээд 2008 оны УИХ-ын сонгуулиар Засгаа хэн барихыг ард түмэн шийдсэн. МАХН засаг барина, бусад нь цөөнх буюу хянагч сөрөг хүчин байна гээд дүн гарсан. Гэтэл зарим хянагчид маань ажлаа хаячихаад Засагт ороод гүйлдээд байх юм. Уг нь намууд тохиролцож Засгийн эрхийг хэн барихыг шийдэх эрхгүй. Олонхи, цөөнх болсон намууд  хоорондоо тохироод Засгийн эрх барих юм бол нэгдүгээр сонгууль хийх ямар хэрэг байна. Хоёрдугаарт  засаг хяналтгүй болж битүү тойрог үүсч байгаа юм. Ийм үед эрх баригчид нийгмээсээ тасарсан хууль гаргадаг, өөртөө тааламжтай бодлого хэрэгжүүлдэг ийм бүтэц рүү явах их эрсдэлтэй. Энэ нь засаглал хуваарилах зарчмыг эвдэж байна гэсэн үг. Бусад орнуудад үүнийг хориглодог. Жишээ нь, байгууллагын нэг, хоёр дугаар гарын үсэг гэж байдаг. Гүйцэтгэл, хяналтын тогтолцоо л доо. Гэтэл манай нягтлан их сайн хүн байгаа юм, хоёр гарын үсгээ энэ хүнд өгчихье гэж болохгүй биз дээ. Яагаад гэхээр байгууллагын зарчим учраас сайн, муу хүний тухайн яриа биш. Яг үүнтэй адилхан ардчилсан засаглалын зарчимд эрх баригч, cөрөг хүчин гэж байдаг. Түүнээс хоёр намын дарга сайн тохиролцоод засгаа хуваах асуудал биш. Энэ бол ерөнхийдөө засаглалын завхралыг үүсгэж байна.

Д.Энхбат: Хуулийнхаа дагуу олонхийн бүлэг засгаа барих ёстой

Улаанбаатарийн сонин,  2009 оны 10-р сарын 30

Л.Номингэрэл

-Засгийн газар яаж байгуулах вэ гэдгийг хоёр намын дарга тохироод хийчихдэг ажил биш-
УИХ-ын гишүүн, Ногоон намын дарга Д.Энхбаттай Ерөнхий сайд эрүүл мэндийн шалтгаанаар чөлөөлөгдөх хүсэлтээ гаргасан үйл явдлын талаар ярилцлаа.

-Ерөнхий сайд С.Баяр эрүүл мэндийн шалтгаанаар ажлаа хэвийн явуулах боломжгүй тул албанаасаа чөлөө хүсч өргөдлөө холбогдох газруудад нь тавьсан үйл явдлыг та юу гэж үзэж байгаа вэ?

-Энэ гайхаад хачирхаад байх зүйл биш. Байдаг л зүйл.

-Гайхаад байх зүйл биш ч Монголын улс төрд араасаа олон асуулт дагуулсан үйл явдал болж байна. Хамгийн гол нь дараагийн Засгийн газрын тухай асуудал. Таны хувьд дараагийн Засгийн газрыг МАХН, АН хоёр хамтраад байгуулах ёстой гэж үзэж байгаа юу?
-Би бол ерөөсөө энэ Засгийн газар ч хамтарсан байх ёсгүй гэж үздэг.

-Яагаад?

-Энэ бол маш энгийн. Хэн Засгийн газар байгуулах вэ гэдгийг хоёр нам тохирдоггүй юм. Монгол Улсын Үндсэн хуулиар төрийн эрх ард түмний гарт байна, сонгуулиар хэн засаг барихыг тэртээ тэргүй тогтоочихдог. Би нэг жишээ хэлье. Ухаан нь, та Ерөнхий сайд, намайг сайдаар тавьсан гэж бодъё. Тэгтэл би нэг найзтайгаа яриад бид энэ яамны ажлыг ээлжилж хийнэ гээд байвал яах вэ. Яг түүнтэй адилхан ард түмэн хэн засаг барихыг хэлээд өгчихсөн шүү дээ. Тийм учраас яг хуулийнхаа дагуу олонхийн бүлэг өөрөө засгаа барих ёстой.

Таван толгой юу, Зарчим уу ?

“МАХН, АН хоер нэг Засагт орсноор төр тогтворжиж, их ажил амжуулах бололцоо бүрдэнэ” гэнэ - Үнэхээр тийм гэж үү ?  Өнгөц харвал тийм мэт. Гэхдээ төр гэж чухам юуг хэлж байгаагаас энэ нь хамаарч байх шиг. Хэрэв Монголын төр гэж Засгийн газрыг илүүтэй ойлгоод байгаа бол дээрх асуултад тийм ээ, төр засаг (намууд) эв нэгдэлтэй болж, богино хугацаанд их ажил амжуулах бололцоо үүсч байна гэж олон хүн хариулна байх. Оюу толгойн гэрээг зурчихлаа, одоо Таван толгойн болон бусад ордуудын гэрээ хэлцэл гэх мэт дараа дараагийн олон ажил биднийг хүлээж байна шүү гэж хэвлэлээр байнга бичиж ярих нь энэ хандлагыг илэрхийлэл юм. Энэ нь Засаг бол  илүүтэйгээр аж ахуйн ажил гүйцэтгэгч гэж хардаг хүмүүсийн байр суурь болов уу. Нөгөө талаар, Монголын улс төрд бизнесийн бүлэглэлүүдийн “ажил хэрэгч” сонирхол илт давамгайлах болсны үр дагавар байх.

Харин төрийг өргөн утгаар нь буюу улс орны засаглалын тогтолцоо гэж харвал МАХН, АН хамтарч Засаг байгуулснаар Монголын төр суларч байна гэж дүгнэж болно. Бүр тодорхой хэлбэл, дотроо олонх, цөөнхгүй болсноор Монголын парламент саармагжиж, ардчилсан төрийн систем бүхэлдээ суларч байна гэж хэлж байгаа юм. Яагаад гэвэл парламентын хүчийг намуудын “эвлэрэл” үүсгэдэггүй, харин намуудын эсрэг-тэсрэгийн диалектик нэгдэл үүсгэдэг. Монголчууд бид үүнийг арга-билгийн хослол ч гэдэг. Гүйцэтгэл-хяналтын буюу олонх-цөөнхийн арга-билгийн тогтолцоог байхгүй болгосноор Монголын парламентын гал унтарч, эрх баригчид хяналтгүй болж, засаглалын битүү тойрог үүснэ. Олонхи, цөөнхийн институтгүй, гүйцэтгэх засаглалаа дагасан парламент бол үндсэндээ парламент бус ердөө л хамтарсан Засгийн газрын бодлогыг хуульчлагч байгууллага юм.  Энэ бүхэн нь эцсийн дүндээ ардчиллын тулгуур болсон төрийн эрх мэдлийг хуваарилах зарчмыг бүрэн алдагдуулж засаглалын хямралыг үүсгэх гол эх сурвалжийн нэг болж байна. Үндсэн хуулинд зааснаар Монгол бол парламентийн засаглалтай орон. Харин амьдрал дээр бол … 

Ийм нэг үг байдаг - “Аль ч засаглалын ялзрал нь ямагт зарчим нь завхрахаас эхэлмуй” – Шарль Монтескье, Хуулийн амин сүнс. VIII дэвтэр, I бүлэг.  

Судлаач Д.Ганхуягийн ярилцлага

Би судлаач Ганааг сайн танина. Түүний хэлж, бичиж байгаа нь үргэлж гүнзгий санаа агуулж байдаг. Тиймд энэ ярилцлагыг нь өөрийнхөө блогт тавилаа.

Ярилцсан Д.Доржпагма,  “Өдрийн сонин” №258 /3335/ 2009.10.26.

Д.Ганхуяг: М.Энхболдын бүлэглэлийнхэн бие даасан бодлого явуулж эхлээд байна

Судлаач Д.Ганхуягтай уулзахаар түүний гэрийг зорьсон юм. Тэрбээр номын хүн аж. Өдрийн ихэнх цагийг цаас шагайж, интернэт ухаж, дүн шинжилгээ хийж, судалгаагаа үргэлжлүүлж өнгөрүүлдэг нэгэн юм байна. Өөрийн үзэл бодолдоо хэт үнэнч, эд хөрөнгийн сонирхол багатай, ярихдаа маруухан, бичихдээ гаргуун энэ судлаачтай улс төрийн нөхцөл байдлын талаар хөөрөлдсөн юм. Тэрбээр бичсэн бүх нийтлэл, судалгааныхаа материалыг www.ganaa.mn гэсэн өөрийнхөө блогт байрлуулдаг юм билээ.

1 : 100 000

Бид түүхий эд гаргадаг. Бусад орон түүгээр маань бүтээгдэхүүн үйлдвэрлээд бидэнд ч бас буцаагаад зардаг. Жишээ нь, бид төмрийн хүдэр (зэс, бусад металл) гаргаад тэд машин, онгоц, бусад зүйлсийг бүтээдэг. Хөдөлмөрийн энэ хуваарь хэнд нь, хэр ашигтай тусдаг бол ?

Дэлхийн зах зээл дээр 1кг “төмөр” ямар үнэ хүрч байгааг харьцуулан үзвэл:

1кг хүдэр - $0.07

1кг автомашин  - $7 (2 тонн жинтэй машин $14’000)

1кг онгоц - $700

1кг микропроцессор - $7000

1 кг төмрийн хүдэр, 1 кг микропроцессорын үнийн ялгаа 1 : 100’000 болж байна ! Өөрөөр хэлбэл бидний бараа, тэдний барааны үнийн харьцаа 1 : 100’000 гэсэн үг.

Бид хэр хэмжээний хүдэр, нүүрс, түүхий эд экспортлож байж тэдэн шиг баян болох бол? Ер нь энэ боломжтой юу? Монголын маань бүх баялаг хүрэх болов уу?

Иргэний… Интернэтийн… Ногоон…

Зарим хүмүүс улс төрч хүн бодол санаагаа нийтэд “дэлгээд” явбал юуных нь улс төрч байх вэ дээ гэх. Үнэхээр тийм гэж үү ? Миний бодлоор, өнөөгийн Монголын нөхцөлд, нийгэм маань системийн гүнзгий хямралд орчихсон энэ үед, бид шинэ үзэл санаа, шинэ “гарц”-ыг хайж олохгүй юм бол энэ “улс төр”-дөө ингээд яваад байх нь утга багатай юм даа. Монголчууд бид өөрөөр амьдарья гэвэл одоо хийж буй бүх зүйлсээ шинээр, өөр өнцгөөс харах цагт ирээд байна гэж би боддог. Юуны түрүүнд улс төрөө, засаглалаа, хөгжлийн үзэл бодлоо. Шинэ улс төрийг би ганцаараа хийж чадахгүй, бас хуучин сэтгэлгээтэй хүмүүстэй хамт хийх боломжгүй. Тиймд нээлттэй “тоглож”, улс төрийн шинэ соёлыг үүсгэж явахаас өөр сайн зам байхгүй бололтой. Хуучин дүрмээр яваад бид ялахгүй. “Тэдний” дүрмээр бид яваад тэдний л нэг хэсэг болно.

Ардчилал, Интернэтийн боломжийг ашиглаж, шинэ зүгт сэтгэж, шинэ улс төрийг үүсгэхийн төлөө явнаа. Блогийн маань зорилго энэ.

Би бол 21-р зууны Монгол улсын иргэн, Системийн инженер, мөн Ногоон намын улс төрч … :) Иймд блогоо үүгээрээ нэрлэлээ.

Д.Энхбат, Г.Баярсайхан нар “Ногоон улс төр” хийнэ

Д.Дорж  “Өдрийн сонин”  1256  /3333/2009.10.23

УИХ-ын гишүүн Д.Энхбат, Г.Баярсайхан нар өчигдөр хэвлэлийн бага хурал зарлаж, Оюу толгой, Таван толгой гэсэн томоохон орд газруудаас орж ирэх орлогын 15 хувийг нь цөлжилтийн эсрэг арга хэмжээнд зарцуулах уриалга гаргаж байгаагаа мэдэгдлээ. Манай улсын нутаг дэвсгэрийн 90 орчим хувь нь их, бага хэмжээгээр цөлжиж эхэлсэн. Тиймээс энэ асуудалд иргэн бүр анхаарч, байгаль дэлхийгээ хайрлан хамгаалж, төр засгаас оновчтой бодлого явуулах хэрэгтэй байна. Дэлхийн цаг агаар өдрөөс өдөрт өөрчлөгдөж, дулаарлын уршгаар байгаль, экологид ноцтой хохирол учирч болохуйц хэмжээнд хүрээд байгаа энэ цагт монголчууд ч гэсэн нутаг орноо цөлжилтөөс аврах, өөрсдийнхөө ирээдүйн төлөө, энх тунх амьдрахын төлөө санаачилгатай, идэвхтэй байх хэрэгтэй байгааг гишүүд онцолсон юм.

УИХ-ын гишүүн Д.Энхбат ”Дэлхий дээр нэг хэм дулаарахад далайн бүх шүрэн арал үгүй болж, цунами, далайн шуурга ихэсдэг байна. Энэ үйл явц аль хэдийнэ эхэлчихсэн байгаа. Харин хоёр хэм дулаарахад дэлхий дээр амьдарч байгаа бүх амьд амьтны гуравны нэг нь үхдэг гэсэн судалгаа гарсан байна.

Д.Энхбат: Харамсалтай нь гишүүд дуугүй суугаад л байсан

Ц.НАВЧАА  “Өдрийн сонин” №255 /3332/ 2009.10.22

УИХ-ын гишүүн Д.Энхбаттай ярилцлаа.

-Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хурал дээр та Ц.Нямдорж гишүүнд хандаж ”Хуучин гишүүдээ загнадаг л юм байгаа биз. Намайг загнахгүй шүү” гэсэн. Яагаад ингэж хэлэх болов оо?

-УИХ-ын гишүүд бүгд адилхан сонгогдсон, тэнцүү эрхтэй улс, Монголын төрийг төлөөлж байгаа хүмүүс. Гудамжинд хэрэлдэж байгаа хүмүүс биш шүү дээ. Ц.Нямдорж гишүүн миний ярихыг ерөөсөө сонсоогүй, байнгын хорооны хуралд хоцорч орж ирсэн. УИХ дахь АН-ын бүлгийн дарга Ч.Сайханбилэгийн ярьж байгааг ч сонсоогүй, ууртай орж ирсэн. Орж ирээд л загнаад эхэлсэн. Харамсалтай нь тэнд байсан гишүүд дуугүй суугаад л байсан. Би намынх нь гишүүдийнх нь өмнө “Ингээд загнуулаад байж болж байгаа юм уу” гэж хэлсэн юм. Гэхдээ өмнөөс нь хэрэлдээд байх хэрэггүй л дээ. Тэгээд би “Та хуучин шигээ хуучин гишүүдээ загнадаг юм байгаа биз, намайг загнахгүй шүү” гэсэн. Учир нь Монголын улс төрд өнөөдөр шинэ соёл, шинэ хүмүүс, шинэ үзэл бодол хэрэгтэй байна шүү дээ.

Монголын улс төр засаглалын битүү тойрогт орчихлоо

Ярилцсан: Ч.Гангэрэл “Үндэсний шуудан” сонин (2009.10.19)

УИХ-ын гишүүн, Монголын Ногоон намын дарга Д.Энхбаттай ярилцлаа.

-Нөхөн сонгуулийг эс тооцвол улс төрийн амьдрал аядуу байна. Гэхдээ эрх баригч хоёр нам сонгуулийн амлалтаа хууль болгохоор Эх орны хишиг сан, Баянмонгол корпорацын тухай ярьж эхэллээ. МНН энэ асуудлыг ямар өнцгөөс харж байна вэ?

-Баянмонгол ба Эрдэнийн хувь, Эх орны хишиг сангийн хуулийн төслийг хоёр нам санаачилснаа хэлэлцэж эхэлж байна. МНН энэ хуульд нэлээд шүүмжлэлтэй хандаж байгаа. Яагаад гэвэл иргэддээ “хишиг-хувь” хүртээх нь хөгжлийн зам ч биш, тэдний яриад байгаагаар шударга ёсыг ч бэхжүүлсэн зүйл биш гэж бид харж байна. Яагаад гэвэл, монголчууд түүхийн чухал үед тулж ирээд байна. Ардчиллаар 20 жил явлаа, харин ирэх 20 жилд яах вэ гэсэн сонголтын цаг ирлээ.

Монголыг 50 жил чирч явах Оюутолгой төслийг сонгуулийн амлалтын золиос болгож болохгүй

Монголын Мэдээ сонины сурвалжлагч УИХ-ын гишүүн Д.Энхбаттай ярилцсан ярилцлагыг орууллаа.

-Ярилцлагын эхэнд сонирхож асуухад, Оюутолгойн Хөрөнгө оруулалтын гэрээний төслийг УИХ-ын хаврын чуулганаар амжиж батлах болов уу?

-УИХ-ын Эдийн засгийн байнгын хороогоор өнөөдөр /өчигдөр/ хэлэлцэж чадсангүй. Мэдээж, амжих байлгүй дээ. Эсрэг тохиолдолд энэ нь нэлээд том үр дагавартай. Маш олон гишүүн гэрээний төслийг сул болсон гэж үзэж байна.

-Харин таны хувьд?