Системийн сэтгэлгээ ба Хөгжил

СЭЗДС-ийн профессор Ц.Цэнд-Аюуш (@tsendee51) сургууль дээрээ Хөгжлийн семинар нэртэй цуврал лекцүүдийг зохион байгуулж байгаа юм байна.  Би уг семинарт уригдаж “Системийн сэтгэлгээ ба Хөгжил” гэсэн сэдвээр лекц уншив. Үүний өмнө УИХ-ын гишүүн Р.Амаржаргал (@AmarjargalR) хөгжлийн онолоор, харин энэ долоо хоногт нийтлэлч Баабар (@baabarniitlelch) төрийн өмчит компаниудын талаар лекцээ уншжээ.

Миний лекц 1 цаг 20 минут орчим үргэлжилсэн бөгөөд би түүндээ оюутнуудад системийн сэтгэлгээ, судалгааны талаар анхны төсөөллийг өгөх зорилго тавьсан юм. Лекцийн 30 минутын товчилсон хувилбарыг эндээс үзнэ үү.

image


Зөгий, Шоргоолж ... Хүн

зөгийЗөгий, Шоргоолж, Хүн гурав чухам юугаараа адил вэ?

Хэрэв 10 жилийн өмнө та энэ асуултыг эрдэмтдээс асуусан бол тэдэнд хариулахад нэлээд хэцүү байсан байх. Харин одоо бол зөгий, шоргоолж болон хүмүүс биднийг адилтгах нэгэн зүйл бий болсныг бидний олонх анзаараагүй л явцгааж байна.

Хэрэв та зөгийн үүрний орчим явж байгаад санаандгүйгээр тэдний нэгийг цохиод алчихвал удалгүй тэр бүлийн бүх зөгий тань руу дайрч ирэх магадлал тун өндөр. Тэд чухам бүгдээрээ ХАМТАРЧ дайрахаа яаж мэддэг юм бэ? Эсвэл дайрахаа БҮГД гэнэт болихоо?

Энэ талаар маш сонирхолтой мэдлэгийг та Интернэтээс олныг олж уншиж болно. Үүнтэй адил олон асуултад эрдэмтэд нэг л хариулт өгдөг – яагаад зөгийнүүд ХАМТРАХАА их сайн мэддэг вэ гэвэл, тэд ХАМТЫН интеллекттэй амьтад. Зүйрлэж хэлбэл, зөгий бүр тус тусдаа интеллекттэй гэхээсээ илүү зөгийн бүл бүр өөрийн нэгдсэн интеллекттэй гэсэн үг. Тэд зөвхөн хамтдаа “сэтгэж”, хамтаараа нэг том амьтан шиг аашилдаг.

Continue reading "Зөгий, Шоргоолж ... Хүн " »


Mindgolia VS Minegolia

Монгол улсыг Minegolia буюу “Уурхай-улс” гэж нэрлэсэн Параг Ханагийн TED дээрх лекцийг (Parag Khanna) бид цагтаа нэлээн шуугиантай хүлээн авсан билээ. Миний бодлоор, Параг Хана Монголын хөгжлийн өнөөгийн дүр төрхийг яг л оновчтой олж нэрлэсэн. Тэгээд ч тэр хүн биднийг Мinegolia улс болсноор ирээдүйдээ их сайн явна, эсвэл муу явна гэдгийг хэлээгүй. Яагаад гэвэл тэр нь биднээс хамаарна.

Бидэнд том боломж байгаа ч энэ том боломжийг “чулуу болгох” том чадвар бидэнд одоо хэрэгтэй болж байна. Товчоор хэлбэл, даацтай хөгжлийн жигнүүрийн нөгөө тал дээр Монголыг MINDGOLIA буюу “Мэдлэг оюуны улс” болгох том үзэл санаа, үйлдэл бидэнд их дутаж байна.

Яагаад мэдлэг оюун гэж? Яагаад гэвэл 21-р зууны улс орнууд чухамдаа нийгмийн нэгж бүтээгдэхүүндээ хэр мэдлэг, оюун шингээж чадах чадвараараа л өрсөлдөн амьдрах билээ. Энэ бол мөн 3 сая монголчууд бидний дэлхийн 6 тэрбум (удахгүй 10 тэрбум болох) хүний дунд хэр амьдрах гол шалгуур.

Параг Хана Minegolia-г олж харжээ. Харин бид түүнийг давж Mindgolia-г олж харах ёстой.


Цахим матаас

Хүмүүс вэб сайтуудад сэтгэгдлээ их бичдэг болжээ. Сайтууд ч үүнд их дуртай. Яагаад гэвэл бусдын сэтгэгдлийг уншиж сонирхох, нэмж бичих хүмүүс олон, энэ нь ч сайтын хандалтын тоог өсгөдөг. Заримдаа, ямар нэгэн нийтлэлд бичсэн сэтгэгдлүүд нь тэр нийтлэлээсээ ч илүүтэйгээр олны анхаарал, сонирхлыг татаж байгаа нь харагддаг.  

anonymousХэд хоногийн өмнө би твиттерт нэгэн жижиг санал асуулга явуулав. "Сайтад сэтгэгдлээ бичиж буй хүнээс и-мэйл хаягаа заавал бичихийг шаардах нь зөв үү?" гэж асуухад нийт 37 хариулт ирснээс 32 нь "Буруу: Нэр хаяг шаардах нь бидний эрх чөлөөг хааж буй үйлдэл", 5 нь "Зөв: Аноним сэтгэгдэл бол зохисгүй зүйл" гэж хариулжээ. Өөрөөр хэлбэл, асуултанд хариулсан залуусын 85% нь Интернэт сайтад сэтгэгдлээ аноним бичих нь зохистой зүйл төдийгүй эрх чөлөөний нэг хэлбэр гэж хардаг юм байна.

Сайтуудад сэтгэгдлээ нэр хаяггүйгээр бичих нь үнэхээр бидний эрх чөлөөгөө эдэлж буй нэг хэлбэр үү? Эсвэл, энэ нь бидний айдсаа нууж, бухимдлаа тайлах гэсэн нэг арга уу?

Хүмүүс үгээ хэлчихээд нэрээ хэлэхээс болгоомжилж байна. Энэ бол эрх чөлөөний илрэл яав ч биш. Сэтгэгдлээ нэр хаяггүйгээр бичих, бусдыг харааж доромжлох, талцан маргалдах цахим "хөдөлгөөн" бол манай нийгэм дэхь бухимдал, амь бөхтэй оршсоор байгаа айдсын нэг илрэл гэж би хардаг.  Эрх чөлөөтэй гэж үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлж, хүсэл зорилгынхоо төлөө ухамсартайгаар явж буй хүнийг хэлдэг бус уу.

Бухимдал их байгааг бид бүгдээрээ мэднэ. Харин яагаад ийм айдас манай нийгэмд, ялангуяа залуусын дунд, ихээр оршсоор байна?

Continue reading "Цахим матаас" »


Монгол нутгийн дуусашгүй их баялаг

“Атомщикуудтай маргах нь” блогийг маань уншсан олон уншигчид Монголын сэргээгдэх эрчим хүчний нөөц, хөгжлийн боломжийн талаар илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл надаас хүссэн юм. Тиймд би энэ салбарт ажилладаг мэргэжлийн хүмүүс, байгууллагаас авсан зарим нэг судалгааны дүн, танилцуулга материалыг тэдний зөвшөөрөлтэйгээр блогтоо хэвлэлээ. 

image

Танилцуулга-1. Монгол улсын сэргээгдэх эрчим хүчний нөөц, тоогоор

Судалгаанаас үзэхэд, байгалийн сэргээгдэх нөөцөө ашиглан өнөөгийн Монголын хэрэгцээг 2600 (!) дахин хангаж чадах их эрчим хүчийг тасралтгүй, мөнхөд үйлдвэрлэж явах бололцоо бидэнд байна. 

Доорх танилцуулгыг Монголын сэргээгдэх эрчим хүчний тэргүүлэгч NewCom групп -ээс авсан болно.  

Continue reading "Монгол нутгийн дуусашгүй их баялаг" »


Атомщикуудтай маргах нь

Бичихгүй бол болохгүй нь ээ. Эргэн тойронд бүгд л уран, цөмийн хаягдал, цөмийн түлш, Атомын цахилгаан станцын (АЦС) тухай яриад, бичээд байхад …

Нэг хэсэг бид бүгдээрээ л алт-чин, зэс-чин, нүүрс-чин болцгоосон. Одоо цөмөөрөө уран-чин буюу атом-чин, оросуудын хэлдгээр, атомщикууд болж эхэллээ.

Би өөрөө инженер хүн. Цөмийн физикийн анхан шатны ном уншсан гэсэн үг. Бас тэгээд дэлхийн ногоон намуудын бодлоготой танилцаж, эрдэмтэн мэргэдтэй уулзаж, хурал цуглаанд нэлээд суусан хүний хувьд энэ талаар овоо гайгүй мэдээлэлтэй болсон гэж өөрийгөө дүгнэдэг. Тиймд зарим нэг дүгнэлтээ таньтай хуваалцая гэж бодлоо.

Continue reading "Атомщикуудтай маргах нь " »


Монголын анхны блог … 40000 жилийн настай

Блог гэж юу вэ? … Вовкагийн тухай нэг онигоо санаанд орчихлоо. Багш ангидаа “Залхуу хүн гэж хэнийг хэлэх вэ?” гэсэн зохион бичлэг хийлгэж. Цаг дуусахад бүгдийнх нь дэвтрийг хураагаад өрөөндөө аваачаад шалгаж гэнэ. Хүүхэд бүр л залхуугийн тухай янз янзаар бичсэн байжээ. Харин Вовкагийн дэвтэрт юу ч байсангүй, хоосон үлдээсэн хуудасны хамгийн дор харин “Залхуу хүн гэж үүнийг хэлнэ” гэсэн ганц өгүүлбэр байжээ. Товч бөгөөд тодорхой …

Блог бол … одоо таны уншиж байгаа … миний бичсэн энэ тэмдэглэл юм Smile

Блог гэж Интернэт дээр байрлах тэмдэглэлийн дэвтэр сайтыг нэрлэдэг. Ихэнх блог уншигчиддаа санал, бодлоо нэмж бичихэд нээлттэй, интерактив бүтэцтэй байдаг. Орчин үеийн блогчид өөрийн блогтоо зөвхөн бичээд зогсохгүй зураг, аудио, видеог өргөнөөр хэрэглэдэг билээ.

BlogPulse-ийн мэдээлснээр, 2011 оны 2-р сарын 16-ны байдлаар Интернэт дээр нийт 156 сая блог ажиллаж байна.

Интернэт үүссэн цагаас л эхлэн түүн дээр Usenet, Compuserve, BBS, Mailing List зэрэг хэрэглэгчид өөрийн бодол санаагаа бичиж бусадтай харилцан ярилцах олон үйлчилгээ хөгжиж ирсэн байдаг. Өнөөгийн бидний ойлгодог Блог буюу Web Log –ийн энэ хэлбэрийг анх Swathmore College –ийнхан санаачилсан гэдэг юм.

Харин блог Монголд анх хэзээ үүссэн юм бэ?

Монголын Интернэт 1997 онд эхэлсэн. Түүнээс хойш … Анхны Интернэт блогийг хэн бичсэнийг мэдэхгүй юм байна.

Харин Монголын анхны блогийг одоогоос 40 мянган жилийн өмнө нэр нь үл мэдэгдэх нэг нөхөр бичиж үлдээснийг та одоо ч очиж уншиж болно. Тэр үед Интернэт байгаагүй учраас тэр блогчин маань блогоо агуйн ханан дээр бичиж үлдээхээс өөр аргагүй байсныг та лав ойлгоно биз Smile

Tsenkher aguiTsenkher agui 2

 

 

 

 

 

 

Continue reading "Монголын анхны блог … 40000 жилийн настай" »


Ногоон аялал 2011

УБ-Өвөрхангай-Баянхонгор-Завхан-АрХангай-УБ маршрутаар 8 хоногт 2800 км зам туулсан аялалд оролцоод ирлээ. Энэ аялалыг Монголын бэлчээрийн менежмэнтийн холбоо, МҮОНТелевизтэй хамтран зохион байгуулсан юм.

Аялалынхаа фото альбомыг ЭНД байрлууллаа. Smile

Манай аялалын зам:

Улаанбаатар –Арвайхээр \431 км\   Арвайхээр-Баянхонгор\Гучин ус-Жинст\Баруунбаянулаан- Богд- Баянговь \440 км\   Баянговь-Баацагаан-Бууцагаан-Хүрээмарал-Баянбулаг-Отгон \375 км\   Отгон-Цагаанхайрхан-Улиастай-Идэр-Нөмрөг \290 км\   Нөмрөг- Тэлмэн \70 км\   Тэлмэн-Тариат-Ихтамир \400км\   Ихтамир-Алтанбулаг \Хустайн нуруу\-Улаанбаатар \520 км\   Бусад \250 км\                                


“Хулгайч” хаан

Күнзийн сургаальд нэг ийм үлгэр байдаг юм гэсэн.

Эртний Хятадын нэг хаан Күнзээс “Манай түшмэд хулгай хийгээд байх юм. Яаж болиулах вэ ?” гэж асуухад тэр “Та эхлээд өөрөө бүү хулгай хий” гэсэн гэдэг.

Мэдээж хаан хүн өөрөө хулгай хийдэггүй л байх. Харин хулгайч нарыг ивээлдээ авч, хамгаалж байдаг нь түүнийг тэдний хамсаатан болгодог, бүүр цаашилбал адилхан л хулгайч болгодог гэсэн утгыг энэ үлгэр агуулж байна.

Үнэхээр, нэгдүгээр хүн шударга бол хоёрдугаар хүн хулгай хийгээд сайхан яваад байх боломжтой юу ? Хэрэв тэд шударга бол дараа дараагийн хүмүүс мөн хулгай хийсээр хамтдаа явж чадах уу ? 

Энэ бүгд нь орчин үеийн хэллэгээр бол LEADERSHIP –ийн нэгэн алтан дүрэм билээ.


Уншигч ба Бичигч

Blogpulse сайтын буртгэлээр енеедер (2011.2.6) дэлхий даяар нийт 155,165,477 блог сайт ажиллаж байна. Суулийн 24 цагт нийт 78,106 блог сайт нээгджээ. Мен суулийн 24 цагт дээрх сайтуудад нийт 1,147,936 шинэ бичлэг нэмэгджээ.

Эдгээр блог сайтуудын 20%-ийг буюу 30 саяыг америкчууд, 500 мянгыг оросууд бичдэг юм байна. Еереер хэлбэл, 10 америк хун бурийн нэг нь, харин 300 орос хун бурийн нэг нь блогтой.

Миний ажиглалтаар, Монголд нийт 1000 хурэхгуй тооны блог бий. Уунээс тогтмол буюу долоо хоног бур шинэчлэгддэг нь 100 хурэхгуй тооны байх. Тэгвэл, барагцаагаар, Монголд 3000 хун бурийн нэг нь блог бичдэг болжээ гэж хэлж болно.

Эдгээр тоо юуг егуулнэ вэ ? Энэ тоонууд зевхен орон бурийн иргэдийн Интернэт хэрэглээний тувшинг тедийгуй тэдний бичгийн дадал заншил (соёл?), нийгмийн сэтгэлгээний уйл явцад оролцож буй хувь хэмжээг харуулж байна.

Интернэтийн сулжээний хамрах хурээ, хуртээмжтэй байдлаар Монгол улс Оросоос илуу биш юм аа гэхэд дутуугуй тувшинд хурсэн байгаа. Харин бид интернэтэд бичигч буюу сэтгэн оролцогчийн тоогоор тэднээс 100 дахин (!) бага байна.

Монголчууд бид ТВ их уздэг, бас их сонин уншдаг болж мэдээллийг хулээн авч, хэрэглэх талдаа нэлээд урагшаа явсан. Харин бид мэдээлэл (мэдлэг) солилцох, нийгмийн тувшинд ОРОЛЦОХ тал дээрээ тун сул тувшинд хэвээр байна. Зевхен уншиж, узэх бол идэвхгуй, хендленгийн ажиглагчийн байр суурь болохоос идэвхитэй оролцогчийн байр суурь биш билээ.

Бид Интернэтийг сонин шиг уншиж, ТВ шиг уздэг ч энэ бол интерактив буюу оролцоо, солилцоо, персонал мэдээллийн орон зай болохоос сонин, ТВ-ийн шинэ терел огт биш гэдгийг нэг их ялгадаггүй. Интернэтийн нийгмийн харилцааны загвар нь ТВ, сониноос огт еер, илуу нээлттэй, ардчилсан, хуртээмжтэй, оролцоог хангасан ... Товчоор хэлбэл, Интернэт бол сонин, ТВ-ийн ургэлжлэл биш, харин хувь хуний ургэлжлэл болсон мэдээллийн шинэ орон зай юм.

Одоогоос 50 жилийн емнеес буюу дэлхийн суулийн дайны дараах он жилуудэд сонин сэтгуул, телевиз хурдтай хегжиж хун терелхтен бугдээрээ уншигч, узэгч болсон билээ. Харин одоо бугдээрээ уншигч, узэгч тедийгуй бичигч, оролцогч, мэдлэг тугээгч болж байна.

Монголчууд бид дэлхийгээс хоцрохгуй, хел нийлуулэн явж бичигч, оролцогч, мэдлэг тугээгч болоход чухам юу дутаад байна ?

Бид бухний Интернэтийн оролцоо сонин хэвлэлийн сайтуудад соёлтой, соёлгуй санал, шуумж бичихээс хэзээ цааш хол явах бол ?