Development

Системийн сэтгэлгээ ба Хөгжил

СЭЗДС-ийн профессор Ц.Цэнд-Аюуш (@tsendee51) сургууль дээрээ Хөгжлийн семинар нэртэй цуврал лекцүүдийг зохион байгуулж байгаа юм байна.  Би уг семинарт уригдаж “Системийн сэтгэлгээ ба Хөгжил” гэсэн сэдвээр лекц уншив. Үүний өмнө УИХ-ын гишүүн Р.Амаржаргал (@AmarjargalR) хөгжлийн онолоор, харин энэ долоо хоногт нийтлэлч Баабар (@baabarniitlelch) төрийн өмчит компаниудын талаар лекцээ уншжээ.

Миний лекц 1 цаг 20 минут орчим үргэлжилсэн бөгөөд би түүндээ оюутнуудад системийн сэтгэлгээ, судалгааны талаар анхны төсөөллийг өгөх зорилго тавьсан юм. Лекцийн 30 минутын товчилсон хувилбарыг эндээс үзнэ үү.

image


Mindgolia VS Minegolia

Монгол улсыг Minegolia буюу “Уурхай-улс” гэж нэрлэсэн Параг Ханагийн TED дээрх лекцийг (Parag Khanna) бид цагтаа нэлээн шуугиантай хүлээн авсан билээ. Миний бодлоор, Параг Хана Монголын хөгжлийн өнөөгийн дүр төрхийг яг л оновчтой олж нэрлэсэн. Тэгээд ч тэр хүн биднийг Мinegolia улс болсноор ирээдүйдээ их сайн явна, эсвэл муу явна гэдгийг хэлээгүй. Яагаад гэвэл тэр нь биднээс хамаарна.

Бидэнд том боломж байгаа ч энэ том боломжийг “чулуу болгох” том чадвар бидэнд одоо хэрэгтэй болж байна. Товчоор хэлбэл, даацтай хөгжлийн жигнүүрийн нөгөө тал дээр Монголыг MINDGOLIA буюу “Мэдлэг оюуны улс” болгох том үзэл санаа, үйлдэл бидэнд их дутаж байна.

Яагаад мэдлэг оюун гэж? Яагаад гэвэл 21-р зууны улс орнууд чухамдаа нийгмийн нэгж бүтээгдэхүүндээ хэр мэдлэг, оюун шингээж чадах чадвараараа л өрсөлдөн амьдрах билээ. Энэ бол мөн 3 сая монголчууд бидний дэлхийн 6 тэрбум (удахгүй 10 тэрбум болох) хүний дунд хэр амьдрах гол шалгуур.

Параг Хана Minegolia-г олж харжээ. Харин бид түүнийг давж Mindgolia-г олж харах ёстой.


Монгол нутгийн дуусашгүй их баялаг

“Атомщикуудтай маргах нь” блогийг маань уншсан олон уншигчид Монголын сэргээгдэх эрчим хүчний нөөц, хөгжлийн боломжийн талаар илүү дэлгэрэнгүй мэдээлэл надаас хүссэн юм. Тиймд би энэ салбарт ажилладаг мэргэжлийн хүмүүс, байгууллагаас авсан зарим нэг судалгааны дүн, танилцуулга материалыг тэдний зөвшөөрөлтэйгээр блогтоо хэвлэлээ. 

image

Танилцуулга-1. Монгол улсын сэргээгдэх эрчим хүчний нөөц, тоогоор

Судалгаанаас үзэхэд, байгалийн сэргээгдэх нөөцөө ашиглан өнөөгийн Монголын хэрэгцээг 2600 (!) дахин хангаж чадах их эрчим хүчийг тасралтгүй, мөнхөд үйлдвэрлэж явах бололцоо бидэнд байна. 

Доорх танилцуулгыг Монголын сэргээгдэх эрчим хүчний тэргүүлэгч NewCom групп -ээс авсан болно.  

Continue reading "Монгол нутгийн дуусашгүй их баялаг" »


Атомщикуудтай маргах нь

Бичихгүй бол болохгүй нь ээ. Эргэн тойронд бүгд л уран, цөмийн хаягдал, цөмийн түлш, Атомын цахилгаан станцын (АЦС) тухай яриад, бичээд байхад …

Нэг хэсэг бид бүгдээрээ л алт-чин, зэс-чин, нүүрс-чин болцгоосон. Одоо цөмөөрөө уран-чин буюу атом-чин, оросуудын хэлдгээр, атомщикууд болж эхэллээ.

Би өөрөө инженер хүн. Цөмийн физикийн анхан шатны ном уншсан гэсэн үг. Бас тэгээд дэлхийн ногоон намуудын бодлоготой танилцаж, эрдэмтэн мэргэдтэй уулзаж, хурал цуглаанд нэлээд суусан хүний хувьд энэ талаар овоо гайгүй мэдээлэлтэй болсон гэж өөрийгөө дүгнэдэг. Тиймд зарим нэг дүгнэлтээ таньтай хуваалцая гэж бодлоо.

Continue reading "Атомщикуудтай маргах нь " »


Богд хаант төрийн “ногоон бодлого”

Өнөөдөр дэлхий даяар ногоон хөгжлийн талаар ярьцгааж, нийгэм, улс төр, эдийн засгийн томоохон ногоон өөрчлөлтүүдийн хөтөлбөрийг батлан гаргаж, улс орондоо, дэлхий нийтийн хүрээнд уралдан хэрэгжүүлцгээж байна.

Ногоон хөгжлийн үзэл баримтлал нь, олон хүний хэлдгээр, 21-р зууны улс төрийн гол сэдэв, мөн  орчин үеийн соёл иргэншлийн хөгжлийн шинэ загвар болж байгаа мэт.

Харин монголчууд бид өөрийн түүх, соёл, амьдарч ирсэн уламжлалт арга хэлбэрээ эргэцүүлэн ухаарвал ногоон гээд байгаа энэ үзэл бодол нь бидний хувьд цоо шинэ зүйл бол огт биш, аль эртнээс л бидний амьдрах ухаанд (амьдралын философид) үргэлж оршин ирсэн зүйл мэт. Энэ талаар нэгэн сонирхолтой жишээг энд иш татья.

Одоогоос 100 жилийн өмнөх Монголын хаант төрийн “ногоон бодлогын” талаар ингэж өгүүлсэн байна -      

Жавзандамба хутагтын дэргэд ноёд Монголын тухайн үеийн болон ирээдүйн нөхцөл байдлын талаар XIX – XX зууны зааг үеэр олон удаа хэлэлцэж байжээ. Харин 1909 онд болсон Богд болон ноёдын хуралдаанаар онцгой асуудал хэлэлцсэн байна. Учир нь Манжийн эрх баригчид, тухайлбал Манжийн Сангийн яамнаас Хүрээнд буй амбангаараа дамжуулан Монголын чуулган дарга, засаг ноёдоос дараах асуултуудад тодорхой хариулт авахыг шаардсан байв.

Эдгээр асуултууд нь:

А. Яагаад Монголын уудам газар нутаг цөөн хүн амтай байж хятад иргэдийг нүүлгэн оруулах, газар тариалан эрхлүүлэх боломжгүй хэмээн үзэж байгаа,

Б. Дээр дурьдсан нөхцөл байдалд Хаалган Хүрээ хоёрын хооронд төмөр зам байгуулах асуудал юугаар нөлөөлж байгаа, үүнд ямар хүндэтгэх үндэслэл байгаа,

В. Хятад иргэдийг суурьшуулах, газар тариалан эрхлэх, төмөр зам барих, авто машины зам тавих зэрэг нь үнэхээр Монголын нүүдэлчид болон мал аж ахуйг шахах үндэслэлтэй юм бол уул уурхайн үйлдвэр эрхлэх нь ямар шалтгааны улмаас бас шахах халгаатай гэж үзээд байгаа

талаар хоёрдмол утгагүй нэгэн хариулт өгөхийг Жавзандамба хутагт болон Монголын ноёдоос Манжийн хааны Засгийн газар шаардсан байжээ. Иймээс Богд болон ноёд эл асуудлыг нухацтай хэлэлцэж, маш болгоомжтой хариулт өгөх шаардлагатай болсон байна.

Удтал хэлэлцсэний дүнд Манжийн эрх баригчдад өмнө өгсөн хятад иргэдийг Монгол нутагт суурьшуулах болон газар тариалан эрхлэх боломжгүй гэсэн байр сууриа хамгаалж, бэлчээрийн мал аж ахуй нь өвлийн ууланд нүүдэллэх хэрэгцээтэй байдаг тул уул уурхай нь төрөл бүрийн муу үр дүн авчирна хэмээн үзэж байгаагаа Хутагт хийгээд ноёд илэрхийлжээ …

“Монгол үндэстэн төр улсаа сэргээн тунхагласны 99 жилийн ойд” эрдэм шинжилгээний бага хурлын илтгэлүүд, 2010 оны 12-р сар 

Зөвхөн энэ баримтад үндэслэн Богд Жавзандамба хутагт болон Монголын төрийн эрх баригч ноёдууд чухам байгаль дэлхийдээ санаа зовсон учир хятад иргэдийг Монголд нүүлгэн ирүүлэх, уул уурхай эрхлэхэд татгалзав уу, эсвэл байгаль дэлхийн асуудлыг урдаа барьж шалтаглан Манж-Хятадын бодлогыг хааж байв уу гэдгийг шууд ялган хэлэхэд хэцүү. Гэхдээ аль ч хувилбараар нь авч үзсэн байгаль дэлхийн асуудал бол тэр үед ч гэсэн Монголын төрийн бодлогын чухал сэдэв байсан, мөн Манжийн төрийн хувьд ч монголчуудын энэ тайлбар нь үнэмшилтэй үндэслэл болж байсныг эндээс харж болно.

Түүхийн энэ жишээ нь өнөөгийн бидэнд нэгэн чухал сургамж, санааг хэлж өгч байна.

Хэрэв монголчууд бид байгаль орчноо хамгаалан хөгжих үндэсний бодлогоо цэгцтэй томьёолон, тууштай хэрэгжүүлж чадвал тэр нь гадаадын уул уурхайн компаниудын тулгалт, тэдний ард байгаа геополитикийн их дарамтыг даван гарах бидний хүчирхэг зэвсэг, тэдний хувьд бол дургүй байсан ч хүлээн дагахаас өөр аргагүй,  олон улсын түвшинд хүлээн зөвшөөрөгдсөн “найрсаг” хаалт, зохицуулагч дүрэм байх болно.


Бид япон хүнийг бэлтгэдэг

Хэдэн жилийн өмнө Токио хотын нэгэн бага сургуульд зочлох завшаан надад тохиосон юм. Тэр сургуулийн анги нэг бүр хичээлийн гэх нэг өрөө, тоглоомын гэх бас нэг өрөө бүхий байранд байх юм. Мөн анги бүр ахлах багш, туслах багш гэх хоёр багштай. Хүүхдүүд нэг өрөөндөө хичээлээ хийгээд, дараа нь нөгөө өрөөндөө тоглоод, тэр бүү хэл унтаад, хоолоо идээд, нэг бодлын яг л манай хүүхдийн цэцэрлэгтэй төстэй горимоор бүхэл өдрийг сургууль дээрээ өнгөрүүлдэг гэж байсан. Гэхдээ энэ бол цэцэрлэг биш сургууль гэдэг нь хичээлийн өрөөний ханаар байрлах олон номтой тавиурууд, ханаар нэг өлгөсөн сургалтын үзүүлэн, зураг, схемүүдээс харагдаж байлаа.

Бидэнд хүүхдийн унших ёстой номнуудаа үзүүлэхэд тэдний дунд “Сүхийн цагаан морь’ гэсэн монгол номын япон орчуулга хүртэл байлаа.

Тэнд үзэж харсан бүхэн сайхан зүйлс байж Монголд маань ийм сургуулиуд байвал сайхнаа гэж бид хоорондоо ярилцан явсан боловч жинхэнэ япон бага сургуулийн мөн чанарыг дараа нь санаандгүй нээн ойлгож, бидний өмнө харсан бүхэн бол ёстой л мөнгө нь байвал амархаан хийчих зүйлс  юм байна, харин энэ тогтолцооны нууц нь өөр газарт байдаг юм байна гэдгийг тэнд мэдэрсэн билээ.

Би  нэг багшаас санаандгүйгээр тэдний ажлын цагийн тухай, цалингийн тухай асуусан юм. Тэгэхэд тэр багш “Бид бага ангийн багш учир дунд, ахлах сургуулийн багш нараас илүү өндөр цалинтай байдаг” гэж ярихад надад гайхалтай санагдаж “Яагаад?” гэж лавлан асуусан билээ. Та яагаад миний гайхсаныг гадарлаж байгаа байх. Манай Монголын сургуулиудад байдал яг эсрэгээр, ахлах ангийн багш нар хамгийн өндөр цалинтай, бид ч тийм байх ёстой гэж бодоод хэвшчихсэн байдаг.

Тэгэхэд тэр багш “Бид бол япон хүнийг бэлтгэдэг, харин дунд, ахлах ангийн багш нар бол тэдэнд зөвхөн хичээл заадаг” гэж хариулсан юм.

Бид япон хүнийг бэлтгэдэг … энэ бол тэр бага сургуулийн нийгмийнхээ өмнө хүлээсэн хамгийн гол үүрэг нь байлаа. Тэд япон хүнийг бэлтгэх, тэдэнд шинжлэх ухааныг зааж сургах хоёрын ялгааг маш нарийн гаргаж чухам аль нь хүний амьдрал, улс орны хөгжлийн цаад суурь вэ гэдгийг сайн мэдэж байлаа. 

Тэр багшийн хариулт бидэнд японы боловсролын тогтолцооны суурь бол япон соёлыг тээсэн япон хүнийг хүмүүжүүлж, дэлхийд тэмцэн амьдрах чадвартай япон хүнийг хар багаас нь бэлтгэж эхэлдэг маш нарийн ажиллагаатай бага сургууль, цэцэрлэгүүд юм гэдгийн харуулсан юм.

Түүнээс хойш нэлээд хэдэн жил өнгөрсөн ч би тэр яриаг мартдаггүй. Тэгээд “Бид Монгол хүнийг бэлтгэдэг” гэж бардам хэлэх сургууль, цэцэрлэг хаана байгаа бол гэж харж явдаг болсон.

Цахилгаан цэнэгийг электрон тээдэг шиг, улс орны хөгжлийн зөвхөн хүн л тээдэг. Өндөр сайхан барилгууд, үйлдвэр, дэд бүтэц, мөнгө хөрөнгө … энэ бүгд бол ердөө л  хүний бүтээл, түүний гараас, оюунаас гарсан бүтээгдэхүүн байдаг.

Иргэн нэг бүр нь хичнээн “цэнэг” агуулж, тээж байна гэдгээр л улс үндэстний хөгжлийн ялгаа тодорхойлогдоно. Улс орны боловсролын тогтолцоо нь иргэн хүн нэг бүрээ “цэнэглэж”, тэдний өөрийгөө тасралтгүй цэнэглэх чадварыг бий болгодог.

Монгол хүүхэд бүр Япон, Хятад, Герман, Орос … хүүхдээс дутахааргүй соёлтой, хүмүүжилтэй, чадварлаг хүн болж чадаж байна уу ? Энэ асуултад та юу гэж хариулна, монголчууд бидний амьдралын түвшин бусдаас тэр хэмжээгээр л ялгаатай байх болно. 


Усгүй хөгжил ?

Dry future in booming China гэсэн нэгэн мэдээг Интернэтээс уншлаа. Иймэрхүү мэдээ дэлхийн мэдээллийн сувгуудаар байнга л гарч байдаг болсныг хэн хүнгүй мэддэг болсон цаг. Харин дэлхийн олон улс орон энэ талаар үндэсний бодлогоо гаргаж, их хуурайшил, цөлжилт, цэвэр усны хомсдлыг зогсоож чаддаггүй юм аа гэхэд ирж байгаа их өөрчлөлтийн шинэ нөхцөл байдалд иргэдийнхээ амьдрал, хөдөө аж ахуй, хотуудаа хэрхэн дасан зохицуулах вэ гэдэг дээр маш шургуу ажиллаж эхэлснийг бид анзаарч амжаагүй л явна. 

Цөлжилт Өчигдөр Хүнс, ХАА, Байгаль орчны Байнгын хороо "Монгол мал" хөтөлбөрийн явцыг авч хэлэлцлээ. Ярилцлагын явцад би ХАА-н яамныхнаас Монгол орны  цөлжилтийн шинэ нөхцөлд бид мал аж ахуйгаа хэрхэн хамгаалан авч үлдэх стратеги бодлогын талаар асууж лавлахад тэдэнд энэ шинэ нөхцөл байдлын өнцгөөс бодитойгоор бодож төлөвлөж буй ямар нэгэн бодлого байхгүй нь харагдаж байлаа.

Бид байгаль дэлхийн өөрчлөлтөөс төдийгүй өнөө цагийн дэлхий нийтийн хэмнэлээс ч их хоцорсоор байна.   

АНУ-ын Сансар судлалын NASA агентлагаас дэлхийн цөлжилтийн ойрын 20 жилийн явцын талаар  прогноз хийж тайлан гаргасан байдаг. Тэр судалгаанаас үзэхэд 2030-аад он гэхэд Монгол нутгийн 90% цөлжиж, зөвхөн Хөвсгөл нуурыг тойрсон хэсэгхэн нутаг, Сэлэнгэ мөрний дагуу, хил орчмын багахан газар л өнөөгийн байдлаа хадгалж, үндсэндээ Монгол орон бүхэлдээ цөлийн бүсэд орж байна (Энэ талаар дараа блогтоо дэлгэрүүлэн бичнэ).

Улаанбаатар хотын иргэдэд зориулан дараах мэдээг хуучин блогоосоо авч дахин орууллаа. Энэ бол дэндүү чухал асуудал учир ... давтан өгүүлсэн болно. Харин энд нэг санааг нэмж хэлэхэд, 1 сая хүн амтай том хотын усны дутагдал нь зөвхөн байгаль орчны асуудал биш юм. Бид удахгүй усаа зөөж уудаг ч болох магадлал бий. Тэр цагт Улаанбаатар хотод амьдрах үнэ өртөг хэр өндөр болох бол, энд тэгээд ямар нэгэн бизнес эрхлэх боломж үлдэх үү ... гэх мэт асуудлууд өрнөж, байгаль орчны асуудал маань аажмаар эдийн засаг, нийгмийн том асуудал болон хувирах болно. Асуудал бүр цаашлан даамжирвал хэн нь ус ууж, хэн нь уухгүй вэ гэсэн улс төрийн зөрчилдөөн ч болон хувирах аюултай гэдгийг бусад улс орнуудад болж буй үйл явдлууд, хямралын жишээнээс харж болно.

Удахгүй бид, үргэлж сонсож, байнга ярьж байдаг ч огт ойлгож ухамсарлаагүй л яваа, "ус үнэтэй юу, алт үнэтэй юу" гэдэг гүн утгатай асуултынхаа хариуг байгаль эхээсээ мэдэж авах түүхэн боломжтой тулгарах төлөвтэй. Харин биднийг ухаан орох тэр цагт асуудал битгий л их оройтчихсон байгаасай.

Улаанбаатар хотын орчим цөлжинө

Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хот орчмын мөнх цэвдэг 20 жилийн дараа устаж тэр хавийн нутаг бүрэн цөлжинө хэмээн Япон улсын байгаль орчны хүрээлэнгийн (Цукуба хот) судалгаанд дурджээ. Өнгөрсөн найман жилийн хугацаанд мөнх цэвдэгийн дээд тал нь хоёр метр доошилсон байна. Дэлхийн дулаарал Гималайн мөсөн голыг хайлуулж буйтай адил Монголын мөнх цэвдгийг ч идэж эхэлжээ. Африкийн тал хээрийн бүс төдийгүй сэрүүн бүсэд ч цөлжилт явагдаж байна.

Энэхүү судалгаанд Японд улсын Байгаль орчны хүрээлэн, Кэй-Огийн их сургууль, Байгаль орчны яам оролцжээ. Мөнх цэвдэг гэдэг нь зундаа газрын хэвлий хасах хэмтэй орчинд байж, газар доорх ус цэвдэг хэлбэрээр хадгалагдахыг хэлнэ. Монголын газар нутгийн гуравны хоёр нь цэвдэгтэй байдаг.

Улаанбаатар хот орчмын гурван газарт судалгаа хийж үзэхэд мөнх цэвдгийн зузаан нь 2-4 метр байна. Гэтэл найман жилийн өмнө 4-6 метр байсан бөгөөд 1-2 метрээр багасчээ. Хотын орчимд дундаж температур өнгөрсөн 60 жилийн хугацаанд ойролцоогоор 2.3C хэмээр дулаарч, ялангуяа өвлийн улирлын температур 3.4C хэмээр дулаарчээ. Энэхүү дулаарлаас үүдэн мөнх цэвдэг багассан гэж үзэж байгаа юм байна.

Монголд мөнх цэвдэг нь тал хээрийг усаар хангах чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Мөнх цэвдэг уствал хөрс эвдрэн цөлждөг. Японы Байгаль орчны яамны зүгээс Монголын Засгийн газартай хамтран ажиллаж, мөнх цэвдэгтэй газар хайлж буй учир шалтгааныг тодруулах болон хөрсийг эвдрэлээс хамгаалах арга хэмжээ авахаар төлөвлөж байна. Дээрх судалгааны үр дүнг энэ оны 11 сарын 26-ны өдөр Хятадын Бээжинд хотод зохион байгуулах Монголын тал нутгийн байгаль орчны асуудлын тухай Олон улсын хуралд танилцуулах ажээ.

Японы Никкэй сонин, 2007 он 11 сар 25 

P.S. Тийм ээ, бид маш их ажиллах хэрэгтэй болж байна. Зөвхөн ус ч биш, газар шороо, агаар, ой, ан амьтан, хог хаягдал, эрүүл хүнс, стандартын эм ... ногоон технологи, сэтгээгдэх эрчим хүч ...

Энэ бүгд бол байгаль орчны асуудал, эдийн засгийн асуудал, улс төрийн асуудал. Энэ бүгд бол Монгол улс, үндэстний хувь заяаны асуудал.

Бүгдээрээ хөдөлбөл бид шийдэж л таараа !


“ХалаМанжийн” бодлого

Эрх баригчид маань халамжийн бодлогын талаар их ярьдаг. Хавтгайруулсан халамжийн бодлого бол тэдний төр, засагт тогтох, дахин сонгогдох гол хэрэгсэл нь болдог гэдгийг хүн бүр мэднэ. Ер нь хавтгайруулсан халамжийн бодлогоос өөр тийм хүчтэй, өргөн хүрээтэй хэрэгждэг төрийн том бодлого Монголд бараг л байхгүй болов уу.

Халамжилна гэдэг бол сайхан үг. Гэхдээ халамжийн бодлогууд их олон янз, үнэхээр сайн сайхнаас эхлээд маш аюултай, тэр бүү хэл бүхэл бүтэн улс үндэстнийг устгах, колончлох зориулалттай нь ч байдаг гэдгийг олон хүн анзаардаггүй.

Continue reading "“ХалаМанжийн” бодлого" »


Туул голд урь орлоо

TuulRiver2010may05Хоёр хоногийн өмнөх Туул гол. Хэдийгээр тавдугаар сар гарсан ч голын мөс хайлж дуусаагүй л байна. Хаврын гол дээр очих сайхан ч  голын ус урьд жилүүдээс улам багасч буйг хараад сэтгэл жаахан эвгүйрхэв. Тэгээд бас голын ойр орчмоор хог дүүрч өмнөх шигээ сайхан байхаа больжээ.

Голын урсгал татарч, хогонд дарагдан, ус нь хүчилтөрөгчгүйдэж, хэт бохирдож байгаагаас болж загас өвчилж олноороо үхэх боллоо гэж эрдэмтэд хэлж байна. Хүн төрөлхтөний 5000 жилийн соёл иргэншлийн бүх түүх гол усаа дагаж өрнөж ирсэн байдаг. Хаана ус их байна тэнд хүнс тэжээл элбэг, хүн ам нь олон, улс үндэстэн нь хүчирхэг байдаг. Хөх мөрөн, Шар мөрний хөндийд хятадууд, Нил, Ефрат мөрнийг даган арабууд суурьшиж өнөөдөр олон зуун сая хүнтэй их үндэстнүүд болсон гэдгийг бид түүхээс уншиж ирсэн. Монгол орон усны нөөцөөр ядуу, дулааны улирал богинотой учир түүхийн турш хүн ам бага суурьшсан нутаг байсаар ирсэн билээ. Ус бол соёл иргэншлийг тэтгэгч байгалийн их “эрчим хүч” юм. Ус нь алга болсон нутгийн соёл иргэншил мөхөж, хот суурин нь хоосорч, хүмүүс нь нүүдэллэн орхин явдаг их түүх үргэлжилсээр л байна. 

Туулын хөндийд орших Улаанбаатар хот бол монголчуудын анхны том суурьшил. Энд шинэ цагийн Монгол үндэстэн төвлөрч, хамтын суурин амьдралд суралцан, төр засгаа байгуулан, үйлдвэрлэлээ хөгжүүлэн амьдарч байна. Харин бидний “эрчим хүчний” нөөц улам багассаар байна. Бид ч өөрсдөө түүнийгээ хайр найргүй багасгасаар байна. Туулын хөндий дэхь бидний соёл иргэншилд хэр хугацаа үлдсэн бэ ? Та энэ цаг хугацааг мэдэрье гэвэл Туул гол дээр очоорой.


1 : 100 000

Бид түүхий эд гаргадаг. Бусад орон түүгээр маань бүтээгдэхүүн үйлдвэрлээд бидэнд ч бас буцаагаад зардаг. Жишээ нь, бид төмрийн хүдэр (зэс, бусад металл) гаргаад тэд машин, онгоц, бусад зүйлсийг бүтээдэг. Хөдөлмөрийн энэ хуваарь хэнд нь, хэр ашигтай тусдаг бол ?

Дэлхийн зах зээл дээр 1кг “төмөр” ямар үнэ хүрч байгааг харьцуулан үзвэл:

1кг хүдэр - $0.07

1кг автомашин  - $7 (2 тонн жинтэй машин $14’000)

1кг онгоц - $700

1кг микропроцессор - $7000

1 кг төмрийн хүдэр, 1 кг микропроцессорын үнийн ялгаа 1 : 100’000 болж байна ! Өөрөөр хэлбэл бидний бараа, тэдний барааны үнийн харьцаа 1 : 100’000 гэсэн үг.

Бид хэр хэмжээний хүдэр, нүүрс, түүхий эд экспортлож байж тэдэн шиг баян болох бол? Ер нь энэ боломжтой юу? Монголын маань бүх баялаг хүрэх болов уу?