Х.Намуун-Уянга, Өглөөний сонин, 2009 оны 11-р сарын 2
УИХ-ын гишүүн Д.Энхбаттай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.
-Шинэ Ерөнхий сайд танхимаа хэвээр нь авч явахаа зарлалаа. Гэхдээ л одоо МАХН, АН-ынхан битүүхэндээ нөхцөл байдал өөрчлөгдөх, эсэхийг харж байгаа. Ер нь та хамтарсан Засгийн газартай байх гэсэн ойлголтыг яг өнөөгийн цаг үед юу гэж бодож байна?
- Хүмүүс энэ хоер нам нэгдээд хамтарсан Засгийн газар байгуулахаар олон ажил амжуулна, үр дүнтэй гэж байна. Өнгөцхөн харахад тийм л дээ. Яахав Засгийн газрыг аж ахуйн ажил их хийнэ гэвэл зарим нэг давуу тал гарна . Гэхдээ Монголын төрийг бүр өргөн утгаар нь, өөрөөр хэлбэл улс орны засаглал гэж харвал том хоер нам хамтарч Засаг байгуулснаар Монголын төр их суларна гэж би боддог. Яагаад гэхээр олонх, цөөнхгүй болсноор парламентын гал унтарч, ардчилсан төрийн систем бүхэлдээ суларч байгаа гэсэн үг. Үнэндээ ийм парламент бол хамтарсан Засгийн газрын бодлогыг хуульчлагч л болно. Бидний парламентын засаглалтай орон байх гэсэн тулгуур зарчим суларч байна гэж би боддог. Энэ бол нэг том асуудал. Хоёр дахь нь бид Үндсэн хуулиндаа засгийн эрх ард түмний гарт байна гээд заасан байгаа. Тэгээд 2008 оны УИХ-ын сонгуулиар Засгаа хэн барихыг ард түмэн шийдсэн. МАХН засаг барина, бусад нь цөөнх буюу хянагч сөрөг хүчин байна гээд дүн гарсан. Гэтэл зарим хянагчид маань ажлаа хаячихаад Засагт ороод гүйлдээд байх юм. Уг нь намууд тохиролцож Засгийн эрхийг хэн барихыг шийдэх эрхгүй. Олонхи, цөөнх болсон намууд хоорондоо тохироод Засгийн эрх барих юм бол нэгдүгээр сонгууль хийх ямар хэрэг байна. Хоёрдугаарт засаг хяналтгүй болж битүү тойрог үүсч байгаа юм. Ийм үед эрх баригчид нийгмээсээ тасарсан хууль гаргадаг, өөртөө тааламжтай бодлого хэрэгжүүлдэг ийм бүтэц рүү явах их эрсдэлтэй. Энэ нь засаглал хуваарилах зарчмыг эвдэж байна гэсэн үг. Бусад орнуудад үүнийг хориглодог. Жишээ нь, байгууллагын нэг, хоёр дугаар гарын үсэг гэж байдаг. Гүйцэтгэл, хяналтын тогтолцоо л доо. Гэтэл манай нягтлан их сайн хүн байгаа юм, хоёр гарын үсгээ энэ хүнд өгчихье гэж болохгүй биз дээ. Яагаад гэхээр байгууллагын зарчим учраас сайн, муу хүний тухайн яриа биш. Яг үүнтэй адилхан ардчилсан засаглалын зарчимд эрх баригч, cөрөг хүчин гэж байдаг. Түүнээс хоёр намын дарга сайн тохиролцоод засгаа хуваах асуудал биш. Энэ бол ерөнхийдөө засаглалын завхралыг үүсгэж байна.
-Тэгэхээр та одоо Монгол төрийг ялзралд орж эхэллээ гэх гээд байна уу?
-Засаглалын завхрал тулгуур зарчмаа зөрчсөнөөс л эхэлдэг. Би Таван толгой, бусад том төслүүдээ хурдан шийдээд явахыг дэмжиж байгаа. Гэхдээ засаглалынхаа зарчмыг заавал сольж байж хийхээс өөр аргагүй гэж үү. Тэгэхээр заавал бүгд нэг засагт орж байж л юм бүтнэ гэдэг бол эрүүл шалтгаан огт биш. Зарчмаа дагах уу, сонирхлоо дагуу гэдэг мөнхийн асуулт л даа. Сонирхолоо дагаж болно, түр зууртаа хожиж болно. Гэхдээ алсдаа алдана. Тийм учраас миний байр суурь бол зарчмаа дагаад МАХН мандатаараа Засгаа бариасай, АН, Ногоон нам, ИЗН сөрөг хүчнийхээ үүргийг сайн гүйцэтгэе л гэсэн байр суурьтай байгаа. Эв нэгдэл гэдэг чинь арга билэгийн холбоо болохоос заавал нэг биетэй болно гэж би боддоггүй.
-Өнгөрсөн парламент сөрөг хүчинтэй байсан. Гэхдээ асуудлыг боох парламентын үйл ажиллагааг гацаах явдал олон гардаг байсан. Иймээс хэдийгээр таны хэлж байгаатай санал нийлж байнгаа ч гэсэн Таван толгойн асуудлыг хамтарч байгаад л хийхгүй бол эцсийн үр дүн гарахгүй байх?
-Хяналтгүй Засгийн газар Таван толгойн асуудлыг сайн шийдэх баталгаа бас л байхгүй шүү дээ. Жишээ нь, Оюу толгой бол Эрдэнэтээс зургаа дахин том уурхай. Гэтэл сая хийсэн гэрээгээр жилдээ орж ирж байгаа мөнгө нь Эрдэнэтээс бага шахуу. Сайн гэрээ гэж үү. Оюу толгойн гэрээ УИХ дээр гурван удаа буцсан. Гурван удаа буцсан тулдаа нэлээд сайжирсан. Цаашдаа олон том төсөл эхэлнэ. Бидэнд сайн засаглалын тогтолцоо хэрэгтэй болохоос зөвхөн энэ хоер намын холбоонд найдаж болохгүй. Монгол улс бол ганц Таван толгой биш. Таван толгой, Оюутолгой бол ердөө л ажил. Монголд ийм зуу зуун ажил байгаа. Энэ ажил дээр ажилладаг систем хэрэгтэй болохоос биш бид нэг төслөө дагаад зарчмаа өөрчлөөд явж болохгүй. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй бүх орнуудад тулгуур зарчмаа бариад бас бүх ажлаа амжуулаад хөгжөөд явж байна. Бид ямар ялгаатай юм ?
-Монгол Улсын Ерөнхий сайдаар Сү.Батболд томилогдлоо. Сү.Батболд гэдэг улстөрчийн талаарх таны бодлыг сонсоё?
-МАХН-ын нүдээр харвал тэд зөв хүнээ гаргаж ирлээ гэж бодож байгаа. Яагаад гэхээр Сү.Батболд бол дунд эргэм насны, хуучин бүлэглэл биш, шинэ ч биш. Завсрын үе, ажил хэрэгч, нүд тайлсан, илүү нээлттэй арга барилтай. Ингэхээр МАХН-д шинэ үе солигдох процессыг хийж эхэлж байна гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл МАХН-ын залуучууд ч, ахмадууд нь ч Сү.Батболдыг хүлээж авна. Үүгээрээ МАХН эрчтэй шинэчлэл хийхээр С.Баяр дарга төлөвлөж байгаа болов уу гэж бодож байна. Миний таамаглаж байгаагаар МАХН ирэх гурав жил социал демократ нам болж өөрчлөгдөх байх. 2013 оны ерөнхийлөгчийн сонгуульд С.Баяр өөрөө өрсөлдөх байх гэж хүмүүс таамаглаад байгаа нь магадлалтай. Залуучуудаа их гаргах байх. Ийм эрчтэй шинэчлэл явагдах байх.
Тэгвэл АН ?
Би судлаач биш л дээ. Харж байгаагаа л хэлбэл АН үүнээс удаан шинэчлэгдэж байх шиг. Сүүлийн жилүүдэд АН залуучуудаа гаргаж ирж чадсангүй. Нөгөө талаас нь АН засагт орсноор чөлөөтэй маневрлах, өөрийн дуу хоолойгоор нийгэмд ажиллах бүх боломжоо алдах болно. Яагаад гэхээр толгойгоо засагт шургуулчихсан, одоо хөдлөх боломж байхгүй. Бөхөөр бол МАХН-ын суганд толгойгоо хавчуулчихсан гэсэн үг. АН засагт орвол МАХН-аас ялгарал байхгүй болно. Ялгарна гэвэл засагт байх боломжгүй.
Магадгүй АН-ын энэ байдал нөхөн сонгуулиар илт харагдах шиг болсон ?
Сая нөхөн сонгуулиар Р.Бурмаа ялагдлаа. Ногоон нам Бурмааг дэмжсэн. Хэдийгээр Ц.Элбэгдорж ялсан ч гэсэн түүний тойрогт намынх нь нөхөр ялагдлаа. Тэгээд бүр анхнаасаа цэнхэр тойрог шүү дээ. Харин МАХН саяын сонгуулиар шинэ залуу улс төрчийг зоригтой гаргасан. Д.Зоригт бол МАХН-ын шинэ өнгийг гаргаж ирлээ. Миний ойлгож байгаагаар АН 20 жил явсан давуу талаа алдаж эхэлж байна. Ингэснээр 2012 оны сонгуулиар МАХН-ын шанс ихэснэ . Яагаад гэвэл одоо нийгэмд бүх юмны эзэн МАХН болж харагдаж байгаа. АН сүүдэрт орж харагдахгүй байна, залуучууд байхгүй. Магадгүй энэ нь С.Баяр даргын алсын хараатай алхам байх.
-УИХ-д суудалтай бусад намын тухайд?
-Ногоон намын тухайд бол бид сөрөг хүчний үүргээ л гүйцэтгэнэ дээ. Хэдийгээр бид одоо цөөхүүлээ ч зарчмаа бариад явахад урт хугацаандаа ямагт хожно гэдэгт би итгэдэг. Энэ бол хүн болгоны мэддэг ердийн хууль шүү дээ. Бид Ерөнхийлөгчийн сонгуульд Ц.Элбэгдоржийг дэмжсэн, нөхөн сонгуульд Р.Бурмааг дэмжсэн нь манай зарчмын байр суурь. Харин энэ асуудал дээр АН-аас өөр бодолтой байгаа маань мөн л зарчмын байр суурь. Бас хүн бүрт 50 мянган төгрөг тараах, 1 сая, 1.5 сая төгрөг амлах бодлогыг бид эсэргүүцнэ.
Гуравдагч хүчин гарч ирж чадна гэдэгт олон хүн эргэлздэг ?
Одоо гараад ирсэн байгаа биз дээ. Хэцүү ч бид цаашаа улам эрчтэй явна. Ногоон намын тухайд бол бид шинэ цагийн залуу үзэл бодолтой улс төрийн хүчин. Ногоон үзэл бол энэ зууны тулгуур үзэл. Улс төрөөс өргөн үзэл, амьдралын хэв загвар, хөгжлийн стратеги л даа. Ямар ч үйлдвэрлэл ихээхэн мэдлэг, шинжлэх ухаан шингэж байж "ногоордог" учир энэ үзлийг улс төрийн үзэл биш, шинэ зууны хөгжлийн үзэл ч гэдэг. Монголчууд бид ерөөсөө ийм үзэл, соелтой ард түмэн учир бид л сайн ажиллаж чадвал олон түмний дэмжлэгийг авна гэдэгтээ би огт эргэлздэггүй.
Та АН-ын холбоотон ч МАХН-ыг биш, харин АН-ыг илүү шүүмжиллээ ?
Энэ бол шүүмжлэл биш ээ. Та миний бодлыг асуусан, би хэлсэн. Үнэнийг хэлэхэд би Ногоон намд ортлоо дандаа л АН-ыг дэмжиж саналаа өгч ирсэн. Одоо ч бид нэг зүгийн улсууд. Санал зөрөх бол эрүүл зүйл. МАХН-тай ч санаа таарах зүйл зөрөхөөсөө олон байгаа. Хянана, сөрөг хүчин байна гэдэг бол дайсагнана гэсэн үг биш. Энэ бол засаглалын л бас нэг функц.
-С.Баяр дарга чуулганы танхимд үг хэлэхдээ “Эргэж уулзах нүүр, дахиж учирах даваатай хорвоо шүү” гэсэн нь их хатуу үг шиг санагдсан. Энэ үгийг танхимынхаа гишүүдэд хандаад хэлчихэв үү, эсвэл парламентын аль нэг хэсэг рүү хандаад хэлчихэв үү. Мэдээж ард түмэндээ хандаж хэлээгүй байх?
-Миний бодлоор намынхаа нөхдөд хандаж хэлсэн болов уу. Ерөнхийдөө МАХН-ын явж байгаа жанжин шугамыг өөрчлөхгүй шүү гэж С.Баяр дарга хэлэх шиг санагдсан. “МАХН-ынхаан албан тушаалын жижиг хэрүүл хийхгүй шүү, цаашаа явна шүү” л гэж хэлсэн болов уу. Энэ нь миний түрүүн хэлээд байсан намын эрс шинэчлэл, имижийг өөрчлөх энэ үйл ажиллагааг С.Баяр дарга хийх санаа байгаа болов уу л гэж таамаглаж байна.
-Cүүлийн асуулт та МАХН-ыг их шинэчлэгдэх байх гэлээ. Энэ маягаараа зарчмаа бариад яваад байвал 2012 оны сонгуулиар та нар хамтарчих юм биш биз?
МАХН бол нам-төр төвтэй зүүний үзлийг барьдаг. Бид тийм биш. Бид бол иргэн төвтэй, иргэдэд илүү эрх өгөх, засаглалыг шилжүүлэх талын байр суурьтай. Тиймд засаглал, нийгмийн бүтцийн талаар нэгдсэн программтай байхад хэцүү л дээ. Тэгээд ч өнөөдөр бүх асуудал намын үзэл бодолд биш, бүлэглэлүүдийн сонирхолд хөтлөгдөж байхад энэ тухай ярих нь ач холбогдолгүй байх. Харин ногоон бодлогын хувьд бол бид бүгдээрээ л нэг агаар амьсгалсан, нэг голоос уусан хүмүүс учир бүх талтай зуун хувь л хамтарна даа.
АН-тай бол ?
Хамтараад л ирлээ шүү дээ.
Recent Comments