Д.Энхбат: Хуулийнхаа дагуу олонхийн бүлэг засгаа барих ёстой

Улаанбаатарийн сонин,  2009 оны 10-р сарын 30

Л.Номингэрэл

-Засгийн газар яаж байгуулах вэ гэдгийг хоёр намын дарга тохироод хийчихдэг ажил биш-
УИХ-ын гишүүн, Ногоон намын дарга Д.Энхбаттай Ерөнхий сайд эрүүл мэндийн шалтгаанаар чөлөөлөгдөх хүсэлтээ гаргасан үйл явдлын талаар ярилцлаа.

-Ерөнхий сайд С.Баяр эрүүл мэндийн шалтгаанаар ажлаа хэвийн явуулах боломжгүй тул албанаасаа чөлөө хүсч өргөдлөө холбогдох газруудад нь тавьсан үйл явдлыг та юу гэж үзэж байгаа вэ?

-Энэ гайхаад хачирхаад байх зүйл биш. Байдаг л зүйл.

-Гайхаад байх зүйл биш ч Монголын улс төрд араасаа олон асуулт дагуулсан үйл явдал болж байна. Хамгийн гол нь дараагийн Засгийн газрын тухай асуудал. Таны хувьд дараагийн Засгийн газрыг МАХН, АН хоёр хамтраад байгуулах ёстой гэж үзэж байгаа юу?
-Би бол ерөөсөө энэ Засгийн газар ч хамтарсан байх ёсгүй гэж үздэг.

-Яагаад?

-Энэ бол маш энгийн. Хэн Засгийн газар байгуулах вэ гэдгийг хоёр нам тохирдоггүй юм. Монгол Улсын Үндсэн хуулиар төрийн эрх ард түмний гарт байна, сонгуулиар хэн засаг барихыг тэртээ тэргүй тогтоочихдог. Би нэг жишээ хэлье. Ухаан нь, та Ерөнхий сайд, намайг сайдаар тавьсан гэж бодъё. Тэгтэл би нэг найзтайгаа яриад бид энэ яамны ажлыг ээлжилж хийнэ гээд байвал яах вэ. Яг түүнтэй адилхан ард түмэн хэн засаг барихыг хэлээд өгчихсөн шүү дээ. Тийм учраас яг хуулийнхаа дагуу олонхийн бүлэг өөрөө засгаа барих ёстой.

-Та тэгэхээр одооны Засгийн газрыг хууль зөрчиж байгуулагдсан гэж үзэж байгаа юм уу?
-Бүр Монгол Улсын хуулийг ноцтойгоор зөрчсөн. Засгийн эрх хэн барихыг улс төрийн намууд, намын дарга нар нь яриад тохирчихдог асуудал биш шүү дээ. Ард түмний шийдвэрийг хүндэтгэх ёстой. Тэдэнд тийм эрх байхгүй. Аль нэг нь олонхи болж чадаагүй бол яаж байгуулахыг ч хуулиар заачихсан байгаа. Хувьсгалт нам тэртээ тэргүй олонх болсон өнөөгийнх шиг нөхцөлд хэн Ерөнхий сайд болохоос үл хамааран засгийг дангаараа бүрдүүлж авч явах ёстой.

-Ерөнхий сайд чөлөөлөгдөх хүсэлтээ гаргахдаа Удирдах зөвлөл дээрээ ч, намын бүлэг дээр ч одоо байгаа танхимыг хэвээр нь хадгалах тухай ярьсан байна. Энэ бол Ерөнхий сайд солигдож байгаа болохоос танхим бүтнээрээ огцрох тухай асуудал биш, тиймээс бүтцийг хэвээр нь хадгалж Засгийн газрын үйл ажиллагаа тасралтгүй жигд явах боломжийг хангаж өгөөч гэсэн хүсэлт тавьсан гэнэ. Хуулийн талаасаа түүний энэ хүсэлт биелэх боломж бий юү?

-Яах вэ, энэ бол тэр хүний л хүсэл шүү дээ. Гэхдээ С.Баяр Ерөнхий сайдын хүсэл Монгол Улсын хуультай зөрчилдөж болохгүй. Монгол Улсын Засгийн газар бол кабинетийн зарчимтай. Ерөнхий сайд нь хүндэтгэх болон хүндэтгэх бус ямар ч зарчмаар огцорсон кабинетийг УИХ-аар дахин хэлэлцэх ёстой. МАХН Засгийн газраа яаж байгуулахаа дахиад шийдэх ёстой. Түүнээс өв залгамжлуулж байгаа юм шиг хийж болохгүй. Өнөөдөр Монголд нэг сонин тогтолцоо бий болчихсон. УИХ-ын гишүүн өнгөрлөө гэж бодоход түүний авгай ч юм уу, хүүхэд нь орж ирж байдаг, тойргоо өмчилдөг гэхчлэн. Мөн нэг намын дарга нь Оросын Путин шиг өөрөө болихоороо дараагийн хүн гээд Медведевийг тавьсантай агаар нэг үйлдэл хийх гэдэг. Энэ чинь ардчилал биш шүү дээ.

-Ер нь ийм уламжлагдсан шилдэг арга олон улсын практикт хэр түгээмэл юм бол. Таны ярьдгаар В.Путин залгамжлагчаа нэрлээд сонгуулсан шиг С.Баяр залгамжлагчаараа Д.Зоригтыг гэж гэнэ хэмээн яриад байх юм.

-Энэ бол ардчиллын зарчим биш. Яагаад гэвэл хэн засаг барихыг Баяр дарга шийдэхгүй. Баяр дарга өөрийгөө л шийднэ. Би Ерөнхий сайд байж чадах уу, үгүй юү гэдгээ шийдэхээс бус. Дараа нь хэн байхыг хуулийн дагуу шийднэ. Хэрвээ хэн нэгэн өөр хүнийг Их хурлын гишүүн байхыг, Ерөнхий сайд байхыг шийддэг юм бол хууль гэж байх ямар хэрэгтэй юм бэ. Монгол Улсын Үндсэн хуулийн эсрэг зүйл шүү дээ. Баяр дарга санал болгож болно. "Миний энэ саналын намын нөхөд минь, улстөрчид дэмжиж өгөөч" гэж. Гэхдээ энэ бол хуулийн хүч байхгүй.

-Гэхдээ улс төрийг гацаанд оруулахгүй, Ерөнхий сайд болно гэж баахан нөхөд амбийц гаргаж гүйлдээд байхгүй амар болох юм биш үү?

-Би энд нэг зүйлийг зориуд хэлье. Олонх, цөөнх гэдэг хүсэл зоригийн асуудал биш. Үүнийг улс төрийн намууд нарийн баримтлах ёстой юм. Ерөөсөө нийгэмд Засгийн газарт олонх, цөөнх хоёр нийлэхээр битүү цагариг үүсгэдэг. Ийм цагариг үүссэн үед ямар ч хяналтгүй, өөрөө өөртөө зориулсан хууль гаргаад, өөртөө зориулсан бодлого хэрэгжүүлээд явчихдаг! Тэгэхээр ардчиллын зарчим буюу засаглал хуваах зарчмын дагуу энэ битүү цагаригийг үүсгэхгүйн тулд нэг хэсгийг заавал нөгөө талд нь гаргадаг байхгүй юу. Тэр хэсэг нь иргэний нийгэмтэйгээ нийлээд Засгийн газраа байгуулдаг. Түүнээс биш АНУ-ын Бүгд найрамдах нам, Ардчилсан нам хоёр адилхан тохироод, эсвэл Английн Либераль, Консерватив хоёр яагаад хоорондоо тохироод засгаа хуваагаад хамтраад барьдаггүй юм. Үүнийг ардчиллын хуулиар хориглодог болохоор тэр шүү дээ. Сонгуульд орж олонх болон цөөнх болсон намууд нийлэхийг хуулиар хориглодог. Өнөөх миний яриад байгаа битүү цагариг үүсгэхгүйн тулд. Тэгвэл төр хяналтгүй болдог. Энэ бол өөрөө Ардчилсан Бүгд найрамдах улсын зарчим байхгүй юу.

-Манайд тэр цагариг аль хэдийнэ үүссэн биз дээ?

-Манайд бол үүсчихсэн. Би "Форум" нэвтрүүлгийн үед "Зөвшилцөл фашизм" гэж яриад бөөн хэл аманд орсныг санаж байна уу. Энэ чинь сонгодог ойлголт. Яагаад фашизм гэж нэрлэсэн бэ гэвэл хуулиас дээгүүр эрх барих гэж тохиролцохыг хэлнэ. Энгийнээр бол улсын өмчтэй дарангуйллыг коммунизм, хувийн өмчтэй дарангуйллыг фашизм гэж нэрлэдэг. Төрийн эрх мэдэл ард түмний гараас биш эх баригчдын хоорондын тохиролцооноос үүсэхийг дарангуйлал гэнэ. Энэ бол сонгодог ойлголт. Тийм учраас яг өнөөдрийн байдалд хэлэх зүйл бол Монгол Улс ардчиллаараа явна гэвэл бид ардчиллын зарчмаа бариад буруу хийснээ засах хэрэгтэй. Эсрэг тохиолдолд бид байнгын асуудалд орно. Яагаад гэвэл энэ бол тупик. Магадгүй нэг хоёр жилдээ явж болох байх. Цаашаа хаачих юм бэ. Баяр, Алтанхуяг хоёр тохироод хийчихсэн байж болно. Зарим юмыг сайн хийж магадгүй. Гэхдээ гурван жилийн дараа хоёр муу хүн нийлээд хийж болно шүү дээ, яг энэ зарчмаар. Тэгвэл яах вэ. Нягтлан бодох бүртгэлд нэг сонгодог хууль байдаг шүү дээ. Нэг, хоёрдугаар гарын үсгийг нэг хүнд өгдөггүй. Манай нягтлан шударга сайн хүн байгаа юм хоёуланг нь түүнд өгчих гэдэггүй биз дээ. Түүнтэй яг ижил.

-Та Баярын Засгийн газарт ямар дүн тавьж байгаа вэ?

-Баяр бол баланс барих, тогтворжуулахын тулд Засгийн газар байгуулсан. Ажил хийхийн тулд биш. Хэцүү байсан гэдгийг ойлгож байна. Тиймээс түр зуур аргалах, тогтворжуулах гарц олсон нь л тэр байх. Гэхдээ урагшаа явахын тулд ийм зам сонгохгүй. Улсын хөгжил дан ганц тогтворжилтоор явдаггүй. Болдоггүй улсуудтай наймаалцаад албан тушаал өгөөд байх хэрэггүй. Ард түмэнд зөв ойлгуулаад явах хэрэгтэй. Яах вэ 30-40 хувь нь эсэргүүцнэ л биз. Бүгдэд нь таалагдаад, бүгдэд нь тал засаад явах цаг байхгүй.

-МАХН-аас Ерөнхий сайдад хэн нэгнийг нэр дэвшүүлээд гаргаж ирэх байх. Гэхдээ та тэр л болчхоосой гэж хүлээж байгаа хүн байна уу?

-Би үүнийг хувь хүний хувьд ямар нэг зүйл хэлмээргүй байна. Би нэг зүйлийг л хэлмээр байна. МАХН ерөнхий сайдаа дэвшүүлээд бага хурлаар хэлэлцээд шийдсэн цагт парламентын процедурын асуудал. Хэн ч байсан энэ ажлыг хийх ёстой. Би юу хэлэх гээд байна вэ гэхээр тэр хүн хуулийнхаа дагуу томилогдоод ажлаа ёсоор нь хийвэл болохгүй юм байхгүй. Ганцхан МАХН гэдэг улс төрийн том байгууллага чадвартай хүнийг тавих байх. Гэхдээ тэр буруу юм хийх юм бол ард түмэнд шүүмжлүүлнэ. Тэгэхээр энэ хувь хүний ярих асуудал огт биш.