
Ерөнхийлөгчийн сонгуульд УИХ-ын гишүүн Д.Энхбат нэр дэвшихээр болсон гэх мэдээлэл цацагдаад амжсан, өнгөрсөнд. Үүний сацуу М.Энхсайханыг түүнтэй байн байн уулзаж, тус намаас нэр дэвшихээр санал тавих болсон гэх бор шувуу ч ниссэн удаатай.
Юутай ч парламентад суудалтай тус нам Ерөнхийлөгчийн сонгуульд хэний нэрийг дэвшүүлэх бол гэдэг асуудал олны анхаарлыг зүй ёсоор татаж байна. Тиймээс УИХ-ын гишүүн Д.Энхбаттай уулзаж ярилцсан юм.
-Парламентад суудалтай намын хувьд Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөх алтан боломжийг алдахгүй байх. Гэхдээ хэнийг сойж, яаж ашиглах вэ гэдгийг олон хүн сонирхож байгаа байх даа?
-Намын Бага хурлын үеэр тэртэй тэргүй нууц санал хураалт явуулна. Тэр үеэр хүсч байгаа нэгэн нь нэрээ дэвшүүлж өрсөлдөж болно. Энэ эрх гишүүдийн хувьд чөлөөтэй асуудал. Миний хувьд хоёр хүн өрсөлдөх байх гэж бодож байна.
-Нууц биш бол нэрийг нь хэлэхгүй юу?
-Одоохондоо тэр хүмүүс албан ёсоор өргөдлөө өгөөгүй байна. Өгөхөөр нь нэрийг нь хэлж болох юм.
-ҮШН-ын экс дарга М.Энхсайхан тантай хэд хэдэн удаа уулзаж, Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэр дэвших болсон гэх мэдээлэл цацагдаад байгаа. Энэ талаар тодруулмаар байна?
-Ийм зүйл байхгүй. М.Энхсайхан бид хоёр сүүлийн жил хагас бие биеэ харах нь байтугай утсаар яриагүй яваа.
-Гэхдээ ийм мэдээлэл цацагдах болсонд шалтгаан байж л таараа?
-Ийм мэдээллийг хэн цацаад байгааг нь мэдэх юм алга. Бас хаанаас ямар учраас тараагаад байгааг нь ч мэдэхгүй байна, бид.
-Тэгвэл МНН-ын нэрийн өмнөөс өөр намын нөхөр нэр дэвших боломж байгаа юу?
-Байхгүй, намын Бага хурлын гишүүд л нэрээ дэвшүүлэх эрхтэй.
-Зарим эх сурвалж таныг нэр дэвшинэ гэж мэдээлж байна. Энэ асуудалд та ямар байр суурьтай байна вэ?
-Миний хувьд өөрийн нэрийг дэвшүүлэх нь санаа зовоох асуудал биш гэж бодож байгаа. Хамгийн гол нь энэ сонгуульд яаж оролцох вэ, хэнтэй эвсэх юм гэсэн гадаад нөхцөл байдлыг л илүүтэй сонирхож байна. Тэрнээс биш манай намын хэдэн гишүүд хоорондоо өрсөлдөөд санал хураах нь бидний хувьд хийж чаддаг энгийн л ажил шүү дээ.
-Тэгэхээр танай нам Ерөнхийлөгчийн сонгуульд эвсч оролцох, аль нэг намыг дэмжих маягаар оролцож магадгүй гэсэн үг үү?
-Эвсч болох юм, онолын хувьд. Тухайлбал, АН-аас ардчиллын төлөө туйлбартай явах нөхөр гарч ирвэл бид бодно. Гадаад хүчин зүйлээс их хамааралтай гээд байгаагийн учир энэ. Хэрэв тийм хүн гарч ирж чадахгүй бол өөртөө байгаа хагас эрх чөлөөгөө ашиглаад нүүдлээ хийх болно. МАХН, АН хоёр өнөөдрийн хаачих гээд байгаа юм. Энэ хоёр намыг дагаад дуусах уу, үгүй шүү. Үнэндээ МАХН, АН гэдэг хүүхдийн, эмэгтэйчүүдийн холбоо гэдэг шиг л байгууллага биз дээ. Бид хэн Монгол Улсыг авч явах вэ гэдгийг мэдэхгүй. Гэхдээ энэ хоёр нам бол биш юм байна гэдгийг мэдлээ, харлаа. Тэгэхээр улс төрийн намууд, улстөрчид бид өөр гарцыг хайна, хайх ч үүрэгтэй. Тухайлбал, дайны талбарт цэрэг хүн байлдах үүрэгтэй байдаг биз дээ. Цөөхүүлээ ч гэсэн дайтдгийг бид мэддэг. Эцсийн эцэст олон хунтэй нь ялдаггүй, үнэн нь ялдаг биз дээ. Яг үүнтэй адил МАХН, АН том гэдгээс ерөөсөө айхгүй байна.
-Тэгвэл мөнгөнөөс ч айхгүй гэж үү?
-Айхгүй байна.
-Яагаад?
-Учир нь эртний Римд аугаа том гүрэн байсан уу байсан. Цаг нь болоод нурсан. Хуучнаар ЗХУ, Югослав гээд том гурнүүд байсан ч, бас л цаг нь ирэхээр нурсан биз дээ. Үүнтэй адил энэ хоёр нам ч нурна.
-Тэгвэл та цаг нь ирсэн гэж хэлэх гээд байна уу?
-Үгүй, ээ. Гэхдээ мөс шиг хайлж байна. Өнөөдөр хоёр намын рейтинг 35 хувьтай, улс орны нөхцөл ийм байна гэдэг нэгийг хэлээд байгаа юм биш үү. Ард түмэн гарц хайгаад байгаа болохоос биш, энэ хоёрыг гээд байгаа юм алга. Бидний хувьд тэр гарцыг л хайж байна. Магадгүй би олоогүй байж болно. Гэхдээ бүгд л хайж байгаа. Өнөөдөр монголд өөр зүйлийг хүсч байна. Гудамжинд яваа залууг зогсоогоод асуу л даа. Тэд '"Ийм маягаар амьдармааргүй байна, шинэ зүйл хүсч байна" гэж хэлнэ.
-Ойрын үед намын бүлгүүд Оюу толгойн асуудлаар өдөр дамнан хуралдаж байна. Намын бүлгүүд шийдвэрээ чуулганаар батлаад л дуусаа. Тэгэхээр С.Оюун, З.Алтай та гурав үг хэлэх л эрхтэй л үлдэж байх шиг?
-Харин тийм. Д.Дэмбэрэл дарга саяхны чуулганы хуралдаан дээр "Бүлэггүйгээрээ З.Алтай, Д.Энхбат нар үг хәл" гэлээ. Тэгэхээр нь би "Төсөв хямралтай байхад энд цахилгаан, дулаан үрж байхаар МАХН, АН-ынхан байрандаа хуралдаад, шийдвэрээ хэлэх хүнээ явуулж бай. Тэгээд төлөөлөлтэй чинь хамт З.Алтай бид хоёр цайны газар ярилцаад л асуудлаа шийдэж байя" гэж хэлсэн. Үнэн бол энэ. Гэтэл тэд гишүүнийхээ хувьд үг хэлмээр байна гээд л... Би "Та нар парадокстоо тулсан байна. Хэрэв та нар гишүүнийхээ байр суурийг илэрхийлмээр байвал бүлэг байгуулж яах юм. Харин бүлгээр асуудлаа шийдсэн бол хүн бүр үг хэлж яах юм" гэсэн. Нөгөөтэйгүүр, бүлэг байхгүй учраас Ерөнхий сайд нь юм уу, Засгийн газрын гишүүн нь бидэнд аливаа асуудлыг тайлбарлаж, илүү мэдээлэл өгөхгүй. Би тэнд юу ярьж байгааг мэдэхгүй. Ингээд л чамд ярилцлага өгөөд л сууж байна.
-Мэдээлэл өгдөггүй гэж үү?
-Өгөхгүй шүү дээ. Тийм болохоор бүлэггүй гурван гишүүн их л сайндаа үг хэлэх л боломж олдоно. Үнэндээ тэд Оюу толгойн асуудлыг хэлэлцэж байна л гэнэ. Эцэстээ намын даргын шийдвэрийг л дагана. Намын бүлэг шийдвэр гаргах механизм биш. Өнөөдөр монголын төр, улс төр, хуулийн систем бүгд нам төвтэй болсон. Гэтэл монголчуудын 90 хувь нь нам бус. Нам төвтэй байхын хамгийн том аюул нь намын дарга нь улс төрийн зөвлөлөө, зөвлөл нь гишүүдээ удирддаг байх жишээтэй. Үнэндээ нэг хүн л шийдвэр гаргаж байна. Намын бүлгүүдийн хурлыг хараарай. Хэчнээн бүлэг гэж ярьж байгаа ч цаанаа намын даргын үгийг л баталж байна. Угтаа монголчууд шийдвэр гарга гэж 76 хүн сонгоод байхад хажуу талаас нь нэг хүн тэднийг удирдаад байж болохгүй биз дээ. Ийм байхад ажил яаж явах юм. Дөрөв хоногийн өмнө гэхэд замын 35 компанид мөнгө олголоо. Үүнд тодорхой бүлгийн сонирхол орж ирж байна шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл, улс төрийн нам нэрийн дор хэдхэн хүн лообий хийж байна. Энэ нь тогтолцоо буруу байгаагийн илрэл.
-Тэгэхээр тогтолцоо буруу байгаагаас ажил урагшлахгүй байна гэж ойлгож болох уу?
-Шийдвэр гаргахдаа л буруу өнцгөөс харвал чи буруу л байна гэсэн үг. Парламентад ороод үүнийг илүу тод харж байна. Учир нь нэг тийм гацаа байна. Гишүүд намын бүлгийн үгийг дагавал өөрийн үзэл бодол гээч зүйл байхгүй болно Харин өөрийн үзэл бодлыг дагавал намын бүлэг гээч зүйл үгүй болно гэсэн үг. Уг нь бол УИХ-ын гишүүнийг нам нь санал болгодог. Харин гишүүн байх эрхийг ард түмэн өгдөг. Миний хувьд намууд улс төрд гишүүнээ санал болгосон болохоос биш, төрийн хүн болсон үед нь тэднийг нэг нам удирдаад байж болохгүй. Тухайлбал, хүүхэд маань 20 нас хүрээд сургуульд явбал нь би явуулна. Миний хүүхэд насан турш Д.Энхбатын гэх овогтой явна. Тэглээ гээд насаар нь түүнийг би удирдахгүй биз дээ. Нам үүн шиг л байх ёстой. Гэтэл өнөөдөр бүх зүйлд нам хутгалдаж байна. Угтаа тодорхой хэдэн хүн удирдлагыг гартаа аваад л нам гэдэг нэрийн дор бусдыгаа боомилж байх юм.
-Хэрэв танай нам ч гэсэн парламентад жин дарах юм бол бас л асуудлаа ярилцаж байгаад шийд гаргах тэр л зам руу явахгүй гэж үү?
- Үгүй, өөр гарц байгаа. Намын өмнө ёс суртахууны хариуцлага хүлээхээс биш, ингэж захиргааны хариуцлага хүлээдэггүй юм. Шийдвэр гаргаагүйн төлөө нам хариуцлага тооцох ёсгүй. Яагаад гэвэл түүнийг нам гишүүн болгоогүй, ард түмэн санал өгсөн юм.
-Үг хэлэхээс өөр үүрэггүй гээд суугаад байх уу эсвэл үүнийг өөрчлөхийн төлөө зүтгэж байна уу?
-Нэг алхмаар ч гэсэн урагшилж, үүнийг өөрчлөхийн төлөө явж байна. Эхлээд гудамжинд байлаа. Дараа нь МНН-д орлоо. Одоо парламентад сууж байна. Бид ийм парламентын төлөө яваагүй. Эхлээд нэг нам, дараа нь хоёр намын дарангуйлал дор монголчууд амьдарлаа. Тиймээс гурван намын дарангуйллаар солихын тулд бид яваагүй. Үнэндээ АН өөрсдөө МАХН-ын оронд очихыг л хүсч байгаагаас биш. Энэ тогтолцоог солихыг хүсэхгүй байна.
Өнөөдрийн монгол, Ц.Хангай
Recent Comments